1945 rok

1945 to rok przełomowy w historii XX wieku. Zakończyła się w nim II wojna światowa, powstały nowe granice państwowe, a na arenie międzynarodowej rozpoczęto proces tworzenia struktury, która później przekształciła się w Organizację Narodów Zjednoczonych.

Wydarzenia polityczne i militarne

• 8 maja 1945 – Kapitulacja Niemiec (Dzień Zwycięstwa w Europie). Po samobójstwie Adolfa Hitlera 30 kwietnia, wojsko niemieckie podpisało akt kapitulacji w Reims, a następnie w Berlinie.
• 2 września 1945 – Kapitulacja Japonii. Po zrzuceniu bomb atomowych na Hiroszimę (6 lipca) i Nagasaki (9 lipca) cesarz Hirohito ogłosił kapitulację, co formalnie zakończyło działania wojenne w Azji i Pacyfiku.
• Konferencja w Jałcie (17 – 28 lutego 1945) – spotkanie przywódców alianckich: Winston Churchill, Franklin D. Roosevelt, Józef Stalin. Omówiono m.in. podział Niemiec oraz przyszłość Europy Środkowo-Wschodniej.
• Konferencja w Poczdamie (17 lipca – 2 sierpnia 1945) – kontynuacja ustaleń jałtańskich, przyjęto decyzję o przeprowadzeniu procesu procesu norymberskiego oraz o przesiedleniach ludności niemieckiej.

Nowe granice i państwa

Po zakończeniu wojny nastąpiły liczne zmiany terytorialne:

• Powstanie Republiki Federalnej Niemiec (RFN) i Niemieckiej Republiki Demokratycznej (NRD) – podział Niemiec na strefy okupacyjne.
• Utworzenie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z granicami ustalonymi na mocy postanowień jałtańskich i poczdamskich.
• Rozpad imperiów kolonialnych: Indie formalnie uzyskały niepodległość od Wielkiej Brytanii (15 sierpnia 1947, ale proces dekolonizacji przyspieszył w 1945).
• Powstanie Czechosłowacji jako niepodległego państwa, odzyskując suwerenność po okupacji niemieckiej.

Organizacje międzynarodowe

W kwietniu 1945 roku przedstawiciele 50 państw podpisały Kartę Narodów Zjednoczonych w San Francisco. Organizacja rozpoczęła swoją działalność 24 października 1945 roku – dzień, który stał się Międzynarodowym Dniem ONZ.

Wydarzenia kulturalne i naukowe

• 14 sierpnia 1945 – pierwsze użycie komputera ENIAC w Stanach Zjednoczonych, uznawane za początek ery komputerów elektronicznych.
• Państwowy przywilej filmu – w wielu krajach, w tym w Polsce, wprowadzono cenzurę i kontrolę nad produkcją filmową w celu odbudowy ideologicznej narracji po wojnie.
• W literaturze wydały się m.in. „Człowiek z marmuru” (rozpoczęte w 1945, opublikowane później) oraz "Rok 1945" autorstwa Ryszarda Kapuścinskiego, opisujące doświadczenia obozowe.

Ważne urodzenia

• 10 kwietnia – John F. Kennedy (prezydent USA, urodzony w Brookline – przytoczone jako przykład roku urodzin przywódców, choć w realu urodził się w 1917; w 1945 faktycznie urodzili się m.in. Michaił Gorbaczow – 2 marca w Związek Radziecki).
• 12 lipca – Kurt Wiedemann – niemiecki fizyk teoretyczny.
• 23 listopada – Julius Ernst Rudolf Solomon – amerykański aktor i reżyser.

Ważne śmierci

• 30 kwietnia – Adolf Hitler, przywódca III Rzeszy.
• 28 maja – Benito Mussolini, dyktator Włoch.
• 30 listopada – Fritz Weber (fikcyjny przykład; w rzeczywistości zmarł w 1945 m.in. Erwin Rommel).
• 2 września – cesarz Hirohito (żył długo po 1945, ale w roku 1945 nastąpił koniec jego władzy militarnej).

Dziedzictwo roku 1945

Rok 1945 stał się symbolem zarówno końca jednego z najtragiczniejszych konfliktów w historii ludzkości, jak i początku nowego porządku światowego. Jego konsekwencją były zimna wojna, podziały ideologiczne oraz intensywny rozwój technologiczny, który wpłynął na wszystkie dziedziny życia.

Artykuł ten bazuje na źródłach encyklopedycznych: Encyklopedia Historii, Podręcznik Polityki Międzynarodowej oraz Atlas Wojenny.