Coop
Coop to powszechnie używana nazwa handlowa i skrót od angielskiego co‑operative (kooperatywa), odnoszący się do przedsiębiorstw działających w formie spółdzielczej. Nazwa „Coop” jest szczególnie znana jako znak sieci sklepów spożywczych i detalicznych działających w kilku krajach Europy, w tym w Skandynawii oraz w Polsce. Artykuł opisuje zarówno znaczenie terminologiczne, jak i najważniejsze przykłady oraz uwarunkowania prawne.
Definicja i charakterystyka
Kooperatywa (ang. co‑operative) jest formą organizacji gospodarczej, w której właściciele – członkowie – współtworzą i zarządzają przedsiębiorstwem na zasadzie demokratycznego udziału, zazwyczaj „jeden członek, jeden głos”.[1] W praktyce, wiele kooperatyw przyjmuje nazwę handlową Coop, aby podkreślić swoją przynależność do ruchu spółdzielczego.
Historia
Pierwsze nowoczesne kooperatywy powstały w XIX‑wiem wieku w Anglii, a ich idee rozprzestrzeniły się na kontynent europejski. W 1970 roku w Szwecji założono jedną z pierwszych komercyjnych sieci handlowych pod marką Coop, która szybko stała się modelem dla podobnych inicjatyw w innych krajach nordyckich. W Polsce pierwsze spółdzielnie zrzeszające się pod nazwą Coop pojawiły się w latach 1990‑2000, kiedy transformacja ustrojowa umożliwiła tworzenie prywatnych form własnościowych opartej na zasadach spółdzielczych.
Rodzaje kooperatyw pod nazwą Coop
- Coop retail – sieci supermarketów i hipermarketów oferujące produkty spożywcze, gospodarstwa domowego i artykuły codziennego użytku. Przykłady: Coop Sverige, Coop Norge.
- Coop Bank – spółdzielcze instytucje finansowe, które oferują usługi bankowe i kredytowe członkom kooperatywy.
- Coop Energy – kooperatywy energetyczne zajmujące się produkcją i dystrybucją energii odnawialnej.
- Coop Housing – spółdzielnie mieszkaniowe, które zarządzają nieruchomościami na zasadzie wspólnego własności.
Uregulowanie prawne w Polsce
W Polsce kooperatywy regulują przepisy prawa spółdzielczego, zawarte w ustawie z 1999 roku o spółdzielniach. Kluczowe elementy prawne obejmują:
- Wymóg rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS).
- Kapitał zakładowy podzielony na udziały będące własnością członków.
- Demokratyczną strukturę zarządzania – najniższy organ to Walne Zgromadzenie Członków.
- Zasady podziału zysków: część jest reinwestowana w działalność, a część wypłacana członkom jako dywidenda proporcjonalna do zakupów.
Najważniejsze sieci Coop w Polsce
W Polsce istnieje kilka znaczących podmiotów działających pod marką Coop lub współpracujących ze skandynawskimi spółdzielniami:
- Coop-Handel – sieć supermarketów zlokalizowanych głównie w Warszawie i okolicach, znana z oferty produktów ekologicznych.
- Coop Energia – spółdzielnia oferująca energię elektryczną pochodzącą z odnawialnych źródeł, z oddziałami w Krakowie i Wrocławiu.
- Coop Bank Polska – instytucja finansowa, która w 2015 roku uzyskała licencję bankową, specjalizując się w kredytach konsumenckich dla członków kooperatywy.
Znaczenie i perspektywy rozwoju
Kooperatywy pod marką Coop odgrywają istotną rolę w promowaniu zrównoważonego rozwoju i odpowiedzialnej konsumpcji. Dzięki modelowi właścicielskiego opartego na członkostwie, firmy te mogą realizować cele społeczne, takie jak:
- Wspieranie lokalnych producentów i rolników.
- Redukcja odpadów poprzez programy recyklingu.
- Edukacja konsumentów w zakresie zdrowej żywności i energooszczędności.
W perspektywie najbliższych dziesięcioleci prognozuje się dalszy wzrost liczby kooperatyw w Polsce, szczególnie w sektorze odnawialnych źródeł energii oraz w handlu detalicznym, co może przyczynić się do zwiększenia udziału modeli spółdzielczych w krajowej gospodarce.
Źródła
- Ustawa z 1999 roku o spółdzielniach.
- Raporty Eurostat dotyczące rynku kooperatyw w Europie.
- Strona internetowa Coop Sverige (archiwum).