David Hume
David Hume (ur. 1729 w Edynburgu, zmarł 1776 w Edynburgu) – szkocki filozof, historyk, ekonomista i eseista, jeden z najważniejszych przedstawicieli empiryzmu oraz filozofii oświecenia.
Spis treści
Życiorys
David Hume urodził się jako najmłodszy z sześciorga dzieci w rodzinie szlacheckiej pochodzącej z Szkocji. Jego ojciec, Joseph Hume, był lekarzem, a matka, Katherine Fair, pochodziła z rodziny kupieckiej.
W latach 1740–1745 studiował na Uniwersytecie Edynburskim, choć nie uzyskał formalnego stopnia. W 1748 wyjechał do Paryża, gdzie zetknął się z pracami René Descartesa i Isaaca Newtona, co wywarło wpływ na jego dalsze myślenie.
W 1750 wrócił do Edynburga, gdzie rozpoczął karierę publicystę i filozofa. Jego pierwsze publikacje, takie jak „Rozważania o ludzkiej przyrodzie”, przyniosły mu rozgłos.
Działalność naukowa
Hume był autorem licznych prac z zakresu filozofii, historii, ekonomii oraz literatury. Zajmował się m.in.:
- teorią poznania – krytyka pojęcia przyczynowości (krytyka przyczynowości),
- problemem indukcji – tzw. „problem Hume’a”,
- teorią emocji – rozróżnienie między „wzbudzeniami” (passions) a „doznaniami” (impressions),
- historią – autor monumentalnej „Historii Anglii” (z Adamem Smithem),
- ekonomią – wprowadzenie pojęcia „ceny naturalnej” oraz analiza handlu międzynarodowego.
Filozofia Hume’a
Epistemologia
Hume podzielił wszystkie wrażenia umysłowe na dwa rodzaje:
- Wrażenia (impressions) – natychmiastowe, żywe przeżycia zmysłowe i emocjonalne,
- Pomysły (ideas) – słabsze, powstałe w wyniku kopiowania wrażeń w umyśle.
Stwierdził, że pojęcie przyczynowości nie ma podstaw w doświadczeniu, lecz jest wynikiem zwyczaju (habit) i skojarzenia.
Metafizyka i religia
Hume krytykował tradycyjne dowody na istnienie Boga, zwłaszcza argument z projektu (argument z projektu) oraz dowód kosmologiczny. W swoich Rozważaniach i „Dialogach” podważał także pojęcie nieśmiertelności duszy.
Etyka
W etyce Hume przedstawił tezę, że „rozum jest niewolnikiem namiętności” (reason is, and ought only to be, the slave of the passions). Moralność, według niego, wynika z uczuć współczucia i użyteczności, a nie z racjonalnych rozumowań.
Główne dzieła
- Rozważania o ludzkiej przyrodzie (1739) – dzieło fundamentalne w epistemologii i metafizyce.
- Trzy eseje etyczne (1748) – m.in. „O naturze ludzkiej moralności”.
- Dialogi dotyczące religii naturalnej (1779, wyd. pośmiertnie) – krytyka teologii.
- Historia Anglii (1768) – współautorstwo z Adamem Smithem.
Wpływ i dziedzictwo
Hume wywarł ogromny wpływ na późniejszych filozofów, w tym na Immanuela Kanta, Hegla, a także na przedstawicieli pragmatyzmu i filozofii języka. Jego prace stały się podstawą empiryzmu i naturalizmu w naukach społecznych.
W ekonomii Hume jest uznawany za prekursora klasycznej teorii wartości i za jednego z pierwszych myślicieli, którzy podkreślali rolę inflacji i pieniędzy w gospodarce.