ISO/IEC 8859‑9

ISO/IEC 8859‑9 – standard kodowania znaków z rodziny ISO/IEC 8859, znany również jako Latin 5 lub Turkish 8‑bit. Został opracowany w celu zapewnienia pełnej obsługi języka tureckiego w systemach komputerowych, które wcześniej korzystały z wersji ISO/IEC 8859‑1 (Latin 1) nieprawidłowo mapującej niektóre znaki diakrytyczne.

Historia i opracowanie

Standard został przyjęty w 1999 roku przez ISO oraz IEC. Jego powstanie było odpowiedzią na rosnące zapotrzebowanie na poprawne kodowanie znaków w Turcji, gdzie popularność systemów wykorzystujących Latin 1 powodowała problemy przy wyświetlaniu liter ğ, ş, İ, ı oraz innych specyficznych dla języka tureckiego.

Budowa i charakterystyka

ISO/IEC 8859‑9 jest jednowyrazowym kodowaniem 8‑bitowym, które wykorzystuje 256 kodów (0‑255). Główną zmianą względem ISO/IEC 8859‑1 jest zamiana kilku znaków nieużywanych w języku tureckim na te niezbędne:

0xD0 – Ğ (duża litera G z kreską) – zastępuje znak Ð (dal) z 8859‑1.
0xDD – İ (duża litera I z kropką) – zastępuje znak Ý (Y z akcentem).
0xDE – Ş (duża litera S z cedillą) – zastępuje znak Þ (thorn).
0xF0 – ğ (mała litera g z kreską) – zastępuje znak ð (dal).
0xFD – ı (mała litera i bez kropki) – zastępuje znak ý (y z akcentem).
0xFE – ş (mała litera s z cedillą) – zastępuje znak þ (thorn).

Pozostała część kodowej tabeli (0‑127) jest identyczna z ASCII, a zakres 128‑255 jest zgodny z ISO/IEC 8859‑1, z wyżej wymienionymi zamianami.

Zastosowanie

ISO/IEC 8859‑9 był szeroko stosowany w następujących obszarach:

Systemy operacyjne i aplikacje biurowe w Turcji w latach 2000‑2000‑2010.
Strony internetowe i serwery pocztowe, które w tym okresie używały HTTP i nie obsługiwały jeszcze Unicode.
Urządzenia wbudowane, takie jak drukarki etykiet i terminale POS, które wymagały lekkości 8‑bitowego kodowania.

Od 2008 roku większość nowych projektów przeszła na Unicode (UTF‑8), co spowodowało stopniowe wycofywanie ISO/IEC 8859‑9.

Porównanie z innymi kodowaniami

Standard	Rok przyjęcia	Obsługa języków	Główna różnica względem 8859‑9
ISO/IEC 8859‑1	1987	Języki zachodnioeuropejskie	Brak znaków tureckich (ğ, ş, İ, ı)
ISO/IEC 8859‑15	1999	Języki zachodnioeuropejskie + euro	Dodano znak euro, zamieniono kilka znaków, ale nie tureckie
Unicode (UTF‑8)	1993	Wszystkie języki świata	Zmienne długości bajtów, pełna kompatybilność

Implementacje i wsparcie

Standard jest obsługiwany przez większość współczesnych bibliotek programistycznych:

Python: kodowanie iso-8859-9.
Java: ISO-8859-9 w klasie java.nio.charset.Charset.
Microsoft Windows: strona kodowa 28599.
Linux: alias latin5.

Patrz także

Artykuł opracowany na podstawie dokumentacji ISO oraz publikacji technicznych z lat 1999‑2020.