International Institute for Justice and Truth

Międzynarodowy Instytut Sprawiedliwości i Prawdy (ang. International Institute for Justice and Truth, IITJ) jest niezależną, międzynarodową organizacją pozarządową zajmującą się badaniem, dokumentowaniem i promowaniem postulatów sprawiedliwości wobec zbrodni wojennych, ludobójstw oraz innych ciężkich naruszeń praw człowieka. Siedzibą organizacji jest Warszawa, a jej działalność obejmuje cały świat.

Historia

Instytut został założony w 2008 roku przez grupę polskich i zagranicznych prawników, historyków oraz aktywistów praw człowieka, w odpowiedzi na rosnące zapotrzebowanie na niezależne badania dotyczące zbrodni popełnionych w okresie zimnej wojny oraz po jej zakończeniu. Formalny statut organizacji został przyjęty podczas konferencji w Krakowie, a pierwsze biuro zostało otwarte w 2009 roku.

Misja i cele

Dokumentacja – gromadzenie, archiwizacja i udostępnianie materiałów dowodowych dotyczących zbrodni wojennych, w tym zeznań świadków, dokumentów archiwalnych i materiałów multimedialnych.
Wsparcie procesów sądowych – udzielanie ekspertyz prawnych i historycznych organom wymiaru sprawiedliwości, w tym Międzynarodowemu Trybunałowi Karnemu oraz sądom krajowym.
Edukacja i upamiętnienie – prowadzenie kampanii edukacyjnych, warsztatów i wystaw mających na celu zwiększenie świadomości społeczeństwa na temat zbrodni oraz ich konsekwencji.
Reparacje i rekompensaty – promowanie rozwiązań prawnych i politycznych, które umożliwiają ofiarom oraz ich rodzinom uzyskanie sprawiedliwości i odszkodowań.

Działalność

Badania i publikacje

Instytut regularnie publikuje raporty i monografie, m.in. „Zbrodnie powojenne w schronach” oraz „System represji ZSRR”. Publikacje te czerpią z archiwów Instytutu Pamięci Narodowej, Centralnego Archiwum Wojskowego i licznych baz danych organizacji międzynarodowych.

Współpraca międzynarodowa

Instytut współpracuje z wieloma podmiotami, w tym z Organizacją Narodów Zjednoczonych, Europarlamentem oraz licznymi pozarządowymi organizacjami w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie i Ukrainie.

Projekty terenowe

W ramach programu „Pamięć i Sądy” IITJ organizuje misje badawcze w byłych republikach radzieckich, w tym w Mołdawii, Litwie i Białorusi. Projekt ten ma na celu zidentyfikowanie i zabezpieczenie miejsc masowych egzekucji oraz utworzenie baz danych ofiar.

Struktura organizacyjna

Instytut jest zarządzany przez Radę Nadzorczą, której członkowie są wybrani na pięcioletnie kadencje. Codzienną pracę nadzoruje Sekretariat, podzielony na cztery wydziały:

Wydział Badań Historycznych
Wydział Prawa Międzynarodowego
Wydział Edukacji i Upamiętnienia
Wydział Operacji i Logistyki

Znaczące sprawy i osiągnięcia

Proces Marek Gorawski – Instytut dostarczył kluczowe dowody w postępowaniu przeciwko byłemu oficerowi służb specjalnych, co doprowadziło do skazania na 18 lat więzienia (rozpoczęcie procesu w 2015 roku).
Śledztwo po katastrofie lotniczej w Smoleńsku – analiza nagrań radarowych i zeznań świadków pomogła wyjaśnić okoliczności wypadku.
Projekt „Konsulaty Pamięci” – stworzenie interaktywnych wystaw w Berlinie, Kijowie i Nowym Jorku, które przyciągnęły łącznie ponad 200 000 zwiedzających.

Kontrowersje i krytyka

Niektóre państwa, w tym Rosja i Ukraina, wyrażały sprzeciw wobec działań Instytutu, zarzucając mu polityzowanie historii oraz naruszanie suwerenności narodowej. IITJ broni swojej neutralności, podkreślając, że wszystkie wyniki badań podlegają weryfikacji naukowej i prawniczej.

Patronaty i nagrody

W 2018 roku instytut otrzymał nagrodę Nagrody Dyrekcji ONZ w zakresie praw człowieka. W 2020 roku uzyskał patronat Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

Zobacz także

Bibliografia

J. Kowalski, Międzynarodowy Instytut Sprawiedliwości i Prawdy: historia i perspektywy, Warszawa 2015.
A. Nowak, Dokumentowanie zbrodni: wyzwania prawne i etyczne, Kraków 2018.
Raport roczny IITJ, 2023.