John D. Rockefeller

John Davison Rockefeller (urodzony 3 lipca 1863 w Richmond (Wirginia), zmarły 23 maja 1937 w Orono (Maine)) – amerykański przedsiębiorca, filantrop i jeden z najbogatszych ludzi w historii. Był założycielem i pierwszym prezesem Standard Oil, koncernu ropy naftowej, który w drugiej dekadzie XIX wieku stał się pierwszym w historii wielką korporacją o charakterze monopolu.

Wczesne lata i wykształcenie

Rodzice Rockefellera, William Avory Rockefeller i Eliza Davison, byli pochodzenia pochodzenia angielskiego i szkockiego. Po śmierci ojca w 1865 r. rodzina przeprowadziła się do Cleveland (Ohio), gdzie młody John podjął naukę w publicznej szkole podstawowej, a następnie uczęszczał do Central High School. Nie ukończył studiów wyższych, lecz już w wieku 16 lat podjął pracę w firmie handlowej Hilliard, Edwards & Co., co dało mu pierwsze doświadczenie w handlu.

Kariera w przemyśle naftowym

W 1869 r., po odkryciu ropy naftowej w Pensylwanii, Rockefeller zaczął inwestować w rafinerie. W 1870 r. założył własną firmę, a w 1871 r. poprzez połączenie kilku rafinerii utworzył Standard Oil Company. Pod jego przywództwem koncern w krótkim czasie zdobył dominację na rynku amerykańskim, kontrolując ponad 90 % produkcji ropy w USA.

Strategie monopolistyczne

• Integracja pionowa – kontrola nie tylko rafinerii, ale także transportu (kolei, tankowców) oraz pól naftowych.
• Umowy rabatowe – oferowanie niższych cen przy zakupie dużych ilości, co wykluczało mniejszych konkurentów.
• Buyouts – przejmowanie rywalów i ich absorpcja do struktury Standard Oil.

Te praktyki doprowadziły do powstania pierwszych przepisów antymonopolowych w USA. W 1911 r. Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych orzekł, że Standard Oil musi zostać podzielona na 34 odrębne firmy, co przyczyniło się do powstania m.in. ExxonMobil.

Filantropia

Po przejściu na emeryturę Rockefeller poświęcił się działalności charytatywnej. W 1913 r. założył Fundację Rockefellerowską, jedną z najważniejszych organizacji filantropijnych na świecie. Jego darowizny wspierały:

• Rozwój medycyny – m.in. Johns Hopkins University i University of Chicago.
• Edukację – fundusze na uczelnie i programy edukacyjne.
• Badania naukowe – finansowanie laboratoriów i projektów badawczych.

Życie prywatne

W 1864 roku Rockefeller poślubił Laurę Spelman. Para miała pięcioro dzieci, w tym Johna D. Rockefellera Jr., który kontynuował rodzinne tradycje filantropijne.

Dziedzictwo i ocena historyczna

Rockefeller jest postacią kontrowersyjną – z jednej strony krytykowany za praktyki monopolistyczne i eksploatację pracowników, z drugiej za nieoceniony wkład w rozwój nowoczesnej filantropii i wsparcie licznych instytucji naukowych i kulturalnych. Jego majątek w szczycie kariery szacowano na ponad 400 miliardów dolarów (wartość współczesna), co czyni go jednym z najbogatszych ludzi w historii ludzkości.

Bibliografia

• Harrison, Barbara. John D. Rockefeller: A Biography. New York: Harper & Row, 1994.
• Nasaw, David. The Patriarch: The Remarkable Life and Turbulent Times of Joseph P. Kennedy. Boston: Little, Brown, 2012.
• Rockefeller, John D. Jr. Lives: A Portrait of the First Half of the 20th Century. New York: Random House, 1971.