encyklopedia.space

Kalendarz chiński

Kalendarz chiński (kalendarz lunarny) jest tradycyjnym systemem wyznaczania czasu używanym w Chinach od kilku tysięcy lat. Jest to kalendarz kalendarz o charakterze lunisolarnym – łączy on cykle księżycowe z rocznym ruchem Słońca, co pozwala synchronizować zarówno fazy księżyca, jak i zmiany pór roku.

Historia

Korzenie kalendarza chińskiego sięgają epoki Xia i Shang (ok. 2000–1046 p.n.e.). Najstarsze zachowane zapiski pochodzą z dynastii Zhou, gdzie opracowano system 60‑letnich cykli gan‑zhi (dziesięć niebiańskich pni i dwunastu ziemskich gałęzi). W dynastii Han kalendarz został ustandaryzowany, a jego zasady utrzymywały się praktycznie niezmienione aż do współczesności.

Budowa kalendarza

Cykl 60‑letni

Podstawą kalendarza jest 60‑letni cykl zwany sexagenarium. Składa się on z połączenia:

Rok i zwierzęta zodiaku

Każdy rok w cyklu 60‑letnim przypisany jest jednemu z dwunastu zwierząt:

  1. Szczur
  2. Bawół
  3. Tygrys
  4. Królik
  5. Smok
  6. Wąż
  7. Koń
  8. Koza
  9. Małpa
  10. Kogut
  11. Pies
  12. Świnia

Miesiące i miesiące przestępne

Miesiąc w kalendarzu chińskim rozpoczyna się od nowiu Księżyca. Typowy rok ma 12 miesięcy, ale aby utrzymać zgodność z rokiem słonecznym, co dwa–trzy lata wprowadzany jest miesiąc przestępny. Miesiąc przestępny nosi tę samą nazwę co poprzedni miesiąc, ale jest oznaczony jako „przestępny”.

24 seksekwencje słoneczne

Rok podzielony jest także na 24 seksekwencje słoneczne (jieqi), które odzwierciedlają pozycję Słońca względem Zodiaku. Każda seksekwencja trwa ok. 15 dni i wyznacza tradycyjne prace rolnicze oraz festiwale.

Użycie w praktyce

Kalendarz chiński jest podstawą przy wyznaczaniu daty Nowego Roku Chińskiego, a także innych ważnych świąt, takich jak Święto Kwiecia (Qingming), Święto Smoka (Duanwu) oraz Święto Środka Jesieni (Mid-Autumn Festival). Współcześnie kalendarz służy także do sporządzania almanachu, horoskopów oraz wyboru pomyślnych dat na ceremonie (np. śluby, otwarcie firm).

Kalendarz chiński w innych krajach azjatyckich

Wersje kalendarza chińskiego przyjęły także Korea (kalendarz koreański), Wietnam (kalendarz wietnamski) oraz Japonia (kalendarz japoński), zachowując podstawowe zasady lunisolarne, choć z lokalnymi modyfikacjami.

Obliczanie dat

Obliczanie pierwszego dnia roku chińskiego (tzw. chūni) wymaga:

  1. Określenia nowiu najbliższego przełomu lunarnemu po 2 lutego (tzw. Rozpoczęcie wiosny – Lichun).
  2. Sprawdzenia, czy w danym roku następuje 13‑ty nowiu – wtedy wyznacza się miesiąc przestępny.
  3. Dostosowania do 24 seksekwencji słonecznych, aby zapewnić, że wiosna rozpoczyna się przed pierwszym nowiem.

Współczesne aplikacje wykorzystują algorytmy oparte na astronomii i tabelach efemeryd do precyzyjnego wyznaczania tych dat.

Porównanie z kalendarzem gregoriańskim

Cecha Kalendarz chiński Kalendarz gregoriański
Podstawa lunisolarna (księżyc + Słońce) solarna (Słońce)
Rok 12 lub 13 miesięcy, cykl 60 lat 12 miesięcy, cykl 400 lat
Daty świąt Ruchome, zależne od faz księżyca Stałe (np. 25 grudnia)
Użytkowanie Tradycyjne, kulturowe, astrologiczne Cywilne, międzynarodowe

Patrz także