Pasha

Pasha (tureckie: paşa) – tytuł urzędniczy i szlachecki używany w państwach muzułmańskich, zwłaszcza w Imperium Osmańskim. W późniejszym okresie termin ten przyjął także znaczenia w kulinarii oraz w kulturze popularnej.

1. Etymologia

Wyraz pochodzi od perskiego pādshāh (پادشاه), oznaczającego „króla”. W języku osmańskim przekształcił się w formę paşa i stał się tytułem nadawanym wysokim rangą urzędnikom.

2. Historia tytułu

Po raz pierwszy tytuł pasha pojawił się w dokumentach w XV wieku i był przydzielany dowódcom wojskowym oraz przywódom administracyjnym. Najbardziej znane zastosowanie miało miejsce w XVI wieku, kiedy to sułtanowie osmańscy nadawali go jako nagrodę za zasługi wojenne.

• Grand Pasha (Velijya Paşa) – najwyższy tytuł, przyznawany wielkim dowódcom i wiceministrom.
• Pasha of the Navy (Deniz Paşa) – tytuł nadawany admirałom Floty Osmańskiej.
• Pasha of the Provinces (Beylerbeyi) – władcy prowincji (ew. eyalet).

3. Zasady nadawania

W systemie osmańskim istnieją trzy stopnie pashi:

1. First rank pasha (pasha trzeciego stopnia) – najbardziej powszechny, noszony z dwoma wstążkami i jedną laską.
2. Second rank pasha (pasha drugiego stopnia) – przyznawany wyższym urzędnikom, z trzema wstążkami i dwoma laskami.
3. Third rank pasha (pasha pierwszego stopnia) – najrzadszy, przyznawany najważniejszym dowódcom i przywódcom państwowym.

Uroczyste przyznanie tytułu potwierdzane było specjalnym odznaczeniem – tughra sułtana.

4. Pasha w kulturze i języku

Po upadku Imperium Osmańskiego w 1922 roku tytuł przestał mieć moc prawną, lecz zachował silne konotacje w literaturze, filmie i muzyce. W języku polskim słowo „pasha” używane jest m.in. w następujących kontekstach:

• Określenie osoby wysokiej rangi lub o władczym charakterze – np. „on zachowuje się jak prawdziwa pasha”.
• Imię i pseudonim artystyczny – np. rosyjski muzyk Pasha Taylor.

5. Pasha jako danie kulinarne

W kuchni tureckiej pasha (lub pasha kebabı) to tradycyjne danie mięsne, przygotowywane z mielonego mięsa jagnięcego lub wołowego, doprawionego aromatycznymi przyprawami i podawanego z sosem jogurtowym oraz pieczywem lavash. Pierwsze wzmianki o tym przepisie pochodzą z 1825 roku.

6. Współczesne użycie i znaczenie

Obecnie termin pasha pojawia się głównie w:

• Historycznych powieściach i serialach – np. w popularnym serialu „The Magnificent Seven” (pol. „Siedmiu wspaniałych”).
• Turystycznych przewodnikach po Turcji, opisujących dziedzictwo osmańskie.
• Różnych formach sztuki, w tym w malarstwie i w fotografii, gdzie postać pashy symbolizuje władczość i elegancję.

7. Zobacz także

Imperium Osmańskie | Sułtan | Wojskowość osmańska | Tytuły szlacheckie | Kuchnia turecka