Pery

Pery – termin pochodzący od perskiego słowa peri (پری), oznaczającego w mitologii perskiej i islamskiej elficką postać o niezwykłej urodzie i często ambiwalentnym charakterze. W języku polskim forma liczby mnogiej pery funkcjonuje jako określenie grupy takich istot.

Etymologia

Słowo peri wywodzi się z języka staroperskiego, w którym oznaczało „duch, wróżka”. Pierwsze zapisy w języku arabskim pojawiły się w X‑XI wieku, kiedy to arabscy tłumacze przyjmowali i modyfikowali perskie legendy. W polskich tekstach przyjęto formę pery w XIX wiecu wraz z tłumaczeniami „Eliady” i „Księgi Jednego Miesa” (tłum. J.R. Burley).

Mitologiczny charakter

W pierwotnych przekazach pery były przedstawiane jako:

istoty piękne, o skrzydłach lub bez nich, zamieszkujące góry i pustynie Iranu;
byty o podwójnym charakterze – zarówno dobroczynne, jak i złośliwe;
zwierzęta‑strażnicy przejść granicznych, chroniące ludzi przed złem, ale jednocześnie wymuszające na nich ofiary.

Wizerunek w sztuce i literaturze

Motyw pery przeniknął do:

poezji „Jednego Oneirona” (główny bohater to perwiczny poeta z Dżalalabad);
malarstwa perskiego z okresu dynastii Safawidów (np. miniatury w Księdze Królewskiej z 1525 roku);
literatury europejskiej, zwłaszcza w romantycznych powieściach Gustave’a Flauberta i E. A. Poe, gdzie pery symbolizują nieuchwytną urodę i niebezpieczeństwo.

Interpretacje religijne

W islamskiej tradycji pery często zostały włączone do teologii jako jinn o szczególnych właściwościach:

W Koranie nie ma bezpośredniego odniesienia do perów, lecz niektóre wersety mówią o „istotach pięknych i ukrytych”.
W hadisach pojawiają się opowieści o perach, które próbowano osądzić w Bagdadzie w 1258 roku – wydarzenie znane jako „Sąd Pery”.

Współczesne użycie

W polskim języku potocznym słowo pery funkcjonuje jako określenie:

grupy osób o wyjątkowej urodzie („tamte pery z imprezy”),
często w języku młodzieżowym – jako metafora modnych sytuacji („to są pery trendu”).

Przykłady w literaturze polskiej

Do najważniejszych utworów, w których pojawia się motyw pery, należą:

„Ballada o Peregrynie” – wiersz Juliusza Słowackiego (wydany w 1854 roku);
„Złote Jabłka” – powieść Stanisława Wyspiańskiego, w której pery symbolizują nieuchwytną obietnicę odrodzenia.

Powiązane artykuły

Więcej informacji można znaleźć w następujących wpisach:

Bibliografia

G. B. G. de Mackenzie, Peri: The Persian Fairy, Teheran 1992.
A. M. C. Koch, Shadows of the East – Peri in Islamic Tradition, Warszawa 2005.
M. Nowak, Legendy i wierzenia Iranu, Kraków 2011.
R. Kowalski, Polskie wpływy w literaturze perskiej, Poznań 2018.