Prometeusz

Prometeusz – postać mitologiczna pochodząca z mitologii greckiej, jeden z Tytań, słynny jako dający ludziom ogień i symbol humanizmu oraz buntu wobec autorytetu boskiego.

Mitologia grecka

Według Hesioda w Eposie o dzieciach oraz Homera w Odysei, Prometeusz był synem Japeta i Klimene oraz bratem Atlasa, Epimeteusza i Menoitiosa. W przeciwieństwie do swojego brata Epimeteusza, który rozdawał cechy zwierzętom, Prometeusz poświęcił się stworzeniu i udoskonaleniu człowieka.

Najbardziej znana historia opisuje, jak Prometeusz wykradł ogień z Olimpu i podarował go ludzkości, co umożliwiło rozwój cywilizacji. Akt ten spotkał się z gniewem Zeusa, który ukarał go, przykuwając do skały na Kaukazie, gdzie codziennie przychodził orzeł i wyjadał mu wątrobę, która w nocy odrastała.

Kult i interpretacje

Prometeusz stał się symbolem buntu przeciwko tyranii oraz patronem techniki i nauki. W okresie Renesansu i Oświecenia był przytaczany jako wzór człowieka dążącego do samodzielnego rozwoju i przełamywania ograniczeń.

Prometeusz w literaturze i sztuce

• „Prometeusz w żelaznym kształcie” (Aischylos, 459 p.n.e.) – dramat poświęcony mocy i konsekwencjom boskiego gniewu.
• „Prometeusz” (Mary Shelley, 1818) – nowela, w której tytułowy Wynalazca stworzył sztuczne życie, będąc nowoczesnym odpowiednikiem Prometeusza.
• „Prometeusz” (Basil Conrad, 1900) – opera inspirowana mitologiczną historią.
• „Prometeusz” (Ridley Scott, 2012) – film science‑ficjny, którego tytuł nawiązuje do dążenia ludzkości do zdobywania wiedzy i jej konsekwencji.

Prometeusz w nauce i technice

Imię „Prometeusz” zostało przyjęte w wielu dziedzinach techniki i nauki jako symbol innowacji:

• Prometeusz (statek kosmiczny) – europejski program badawczy, którego pierwsza misja została wystrzelona w 2016 roku w celu zbadania atmosfery Saturna.
• Prometeusz (silnik rakietowy) – polski projekt silnika rakietowego rozwijanego w latach 2010‑2020, dedykowanego do zastosowań satelitarnych.
• Prometeusz (obiekt badawczy) – nazwa eksperymentu w dziedzinie fizyki plazmy, przeprowadzanego w Instytucie Fizyki Jądrowej.

Współczesne odniesienia

W kulturze popularnej „Prometeusz” pojawia się jako nazwa:

• gier komputerowych – np. Prometheus – The Brief (wydany w 1999 roku),
• planów antyatomowych – Projekt Prometeusz, będący inicjatywą europejską mającą na celu rozwój technologii odnawialnych źródeł energii,
• typów broni palnej – pistolet Prometeusz używany przez oddziały specjalne kilku państw.

Źródła i dalsza lektura

Więcej informacji na temat Prometeusza można znaleźć w artykułach: Mitologia grecka, Tytani, Zeus, Bunt oraz w rozdziałach poświęconych humanizmowi i technice.