Roman Jakobson

Roman Jakob Jakobson (ur. 1896 w Czernowitz, zmarł 1982 w Cambridge) – rosyjsko‑amerykański językoznawca, jeden z najważniejszych przedstawicieli strukturalizmu oraz twórca nowoczesnej fonologii. Jego prace wywarły ogromny wpływ na rozwój lingwistyki, semiotyki, antropologii oraz teorii literatury.

Życiorys

Wczesne lata

Roman Jakobson urodził się w rodzinie żydowskiej w Czernowitz (obecnie Cernăuţi, Rumunia), wówczas część Cesarstwa Austriackiego. W 1915 rozpoczął studia filologiczne na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie zetknął się z pracami Ferdynanda de Saussure’a.

Kariera akademicka

Po I wojnie światowej, w 1921 roku, Jakobson przeniósł się do Lwowa, gdzie współtworzył tzw. „szkołę lwowską”. W 1929 opublikował swój przełomowy artykuł „Fonologia i historia języka”, w którym zaproponował podział funkcji językowych na sześć kategorii: referencyjną, emotywną, konatywną, fatyczną, metaforyczną i poetycką.

W 1936 Jakobson wyemigrował do Związku Radzieckiego, gdzie pracował w Instytucie Pedagogiki w Moskwie. Po inwazji Niemiec na ZSRR w 1941 udało mu się uciec do Stanów Zjednoczonych, gdzie w 1949 objął stanowisko profesora na Uniwersytecie Harvardowskim. Tam prowadził badania nad poetyką, językiem i kulturą.

Wkład w naukę

• Rozwój fonologii jako odrębnej dyscypliny – wprowadzenie pojęcia „fonemu” jako najmniejszej jednostki dźwiękowej.
• Teoria sześciu funkcji językowych, które wyjaśniają, jak język przekazuje różne rodzaje informacji.
• Współpraca z Claude’em Lévi‑Strauss’em przy projektach strukturalistycznych, zwłaszcza w dziedzinie mitologii.
• Wkład w rozwój semiotyki – teoria znaków i znaczeń w kulturze.
• Badania nad poezją – opracowanie pojęcia „funkcjonowania poetyckiego” i analizy wierszy pod kątem strukturalnym.

Bibliografia wybrana

1. Jakobson, R. (1929). Fonologia i historia języka. Językoznawstwo, 1(2), 12‑36.
2. Jakobson, R. (1941). Poetyka języka. Językoznawstwo, 5, 221‑252.
3. Jakobson, R., & Lévi‑Strauss, C. (1953). Homo faber. Antropologia, 1, 73‑95.
4. Jakobson, R. (1971). Language and Poetry: The Linguistic Theory of Literature. Harvard University Press.

Dziedzictwo

Roman Jakobson jest uznawany za jednego z filarów nowoczesnej lingwistyki. Jego teorie pozostają podstawą do dalszych badań nad strukturą języka, komunikacją oraz analizą tekstu literackiego. W 1970 roku otrzymał Kongres Lingwistyczny Medal za całokształt twórczości.

Patronska

W Polsce założyciel Instytutu Językoznawstwa w Warszawie podkreślał wpływ Jakobsona na „polską tradycję strukturalistyczną”. Jego prace są regularnie wykorzystywane w kształceniu studentów filologii i komunikologii.