Sarna (Capreolus capreolus)

Podstawowe informacje

Sarna, znana również jako červená koza w niektórych językach, jest małym przedstawicielem rodziny jeleniowatych. Należy do rzędu parzystokopytnych i klasy ssaków. W Polsce jest jednym z najliczniejszych dzikich zwierząt łownych.

Klasyfikacja

Królestwo: Animalia
Typ: Chordata
Gromada: Mammalia
Rząd: Artiodactyla
Podrząd: Ruminantia
Rodzina: Cervidae
Rodzaj: Capreolus
Gatunek: Capreolus capreolus

Wygląd

Dorosłe osobniki osiągają wysokość w kłębie 60‑75 cm i masę ciała 15‑30 kg. Charakteryzuje je smukłe ciało, krótkie rogi (tylko u samców) oraz sierść szarobrązowa z jaśniejszą przednią partią i ciemniejszą grzbietem. W lecie sierść jest ruda, natomiast zimą przybiera barwę szaro-brązową, co zapewnia lepsze kamuflaż w lasach i na otwartych łąkach.

Zasięg i siedlisko

Sarna występuje w całej europie, wschodniej części Azji oraz w niektórych rejonach północnej Afryki. W Polsce zamieszkuje głównie Polskę, przeważnie w lasach liściastych, mieszanych oraz na obrzeżach pól uprawnych. Preferuje tereny z gęstą roślinnością, taką jak zarośla, młode krzewy i trawy, które zapewniają pożywienie i schronienie przed drapieżnikami.

Biologia i zachowanie

Tryb życia

Sarna jest zwierzęciem przeciętnym w ruchu, najaktywniejszym o świcie i zmierzchu. Prowadzi nocny tryb życia, jednak w okresie letnim częściej jest widoczna w ciągu dnia, zwłaszcza w chłodniejsze poranki i wieczory.

Pokarm

Jest roślinożerna. Dietę stanowią głównie trawy, młode pędy, korzonki, liście, pąki, żołędzie, dębowe żebra oraz owoce jagodowe. W zimie zwiększa spożycie korzeni i kory drzew.

Rozród

Okres rui (rut) rozpoczyna się pod koniec września i trwa do listopada. Po owulacji samica (koza) nosi kołyski przez około 5‑6 miesięcy, a poród przypada najczęściej w maju lub czerwcu. Litter size wynosi od jednego do trzech młodych, najczęściej dwa. Po narodzinach koźlę jest wstającą (altricjalną) formą, które w ciągu pierwszych 48 godzin podąża za matką, przyczepiając się do jej sierści.

Drapieżniki i zagrożenia

Naturalnymi drapieżnikami są lis, wilk, ryś oraz orzeł. Głównymi zagrożeniami dla populacji są:

Utrata i fragmentacja siedlisk spowodowana intensyfikacją rolnictwa i urbanizacją,
Drapieżnictwo ze strony ludzi (polowanie, kolizje drogowe),
Choroby, w tym pasożyty wewnętrzne i wirusy,
Zmiany klimatyczne wpływające na dostępność pożywienia.

Stan ochrony

Sarna jest klasyfikowana przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody (IUCN) jako gatunek LC – Least Concern (najmniej zagrożony). W Polsce jest gatunkiem łownym, podlegającym regulacjom łowieckim określonym w ustawie o ochronie przyrody. Działania ochronne obejmują monitorowanie populacji, tworzenie korytarzy ekologicznych oraz ograniczanie liczby kolizji drogowych.

Związek z człowiekiem

Sarna od wieków była ważnym elementem kultury łowieckiej w Europie. W polskiej tradycji myśliwskiej sarna jest symbolem elegancji i zręczności. Poza łowiectwem, jej mięso jest cennym produktem kulinarnym, a skóra wykorzystywana była do wyrobu wyrobów skórzanych. Współcześnie sarna pełni także rolę wskaźnika zdrowia ekosystemów leśnych.

Literatura

Kowalski, J. (2018). Jelenie Europy. Biologia, ekologia, ochrona. Warszawa: Wydawnictwo Przyrodnicze.
Nowak, A. i Zieliński, M. (2021). Fauna Polski – ssaki. Kraków: Uniwersytet Jagielloński.
Świr, P. (2020). „Sarna w krajobrazie rolniczym Polski”. Roczniki Ochrony Przyrody, 45(2), 123‑139.

Powiązane artykuły