Sejm II Rzeczypospolitej
Sejm II Rzeczypospolitej – izba niższa parlamentu Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1919–1939. Był jednym z dwóch organów władzy ustawodawczej (drugim była Senat) i odgrywał kluczową rolę w kształtowaniu polityki państwa w okresie międzywojennym.
Historia i powstanie
Początkowo funkcjonował jako tymczasowy organ wyłoniony po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku. Pierwsze wybory parlamentarne odbyły się w 1919 roku, a Sejm zasiadał po raz pierwszy w dniu 28 listopada tego samego roku, otwierając pierwszą kadencję, trwającą do 1922 roku.
Konstytucja i kompetencje
Podstawowym aktem prawnym regulującym działalność Sejmu była Konstytucja z 1921 roku (tzw. „Mała Konstytucja”). Zapisywała ona:
- Prawo uchwalania ustaw oraz kontrolowania działalności rządu.
- Możliwość wnoszenia projektów ustaw i zgłaszania interpelacji.
- Udział w wyborze i odwoływaniu premiera oraz członków rządu.
- Prawo zatwierdzania budżetu państwa.
- Prawo wnioskowania o referendum.
Struktura i liczebność
W początkowym okresie Sejm składał się z 444 posłów, wyboru odbywającego się w systemie proporcjonalnym na listach partyjnych. Po reformie wyborczej w 1928 roku liczba mandatów została zmniejszona do 444, a system podzielono na okręgi wyborcze o różnej wielkości.
| Kadencja | Lata | Liczba posłów |
|---|---|---|
| I | 1919–1922 | 444 |
| II | 1922–1927 | 444 |
| III | 1928–1930 | 444 |
| IV | 1930–1935 | 444 |
| V | 1935–1939 | 444 |
Wybory i system wyborczy
Wybory do Sejmu odbywały się w systemie proporcjonalnym, opartym na listach partyjnych. Główne partie tej epoki:
- Polska Partia Ludowa (PSL)
- Narodowa Demokracja (endecja)
- Stronnictwo Ludowo‑Chrześcijańskie (SL‑CH)
- Polska Partia Radziecka (PPR)
- Polskie Stronnictwo Ludowe (PSL‑U)
W 1928 roku wprowadzono ustępstwa wyborcze mające na celu ograniczenie dominacji partii narodowo‑liberalnych.
Najważniejsze wydarzenia i ustawy
- Ustawa o organizacji administracji państwowej (1919) – utworzyła strukturę ministerialną.
- Ustawa o przywróceniu gruntu (1920) – reforma rolna, będąca przedmiotem intensywnych debat parlamentarnych.
- Konstytucja z 1935 roku – wprowadziła zmiany w kompetencjach Senatu, ale nie zniosła Sejmu.
- Wybory 1930 roku („wiosna 1930‑1931”) – tzw. „zamach majowy”, po którym doszło do aresztowań i utraty niezależności niektórych posłów.
Relacje z innymi organami władzy
Sejm współpracował ściśle z prezydentem Rzeczypospolitej (prezydent) oraz Senatem. Prezydent miał prawo weta wobec ustaw, które mógł odrzucić, ale Sejm mógł odrzucić weto większością 3/5 głosów. Rząd (kierowany przez premiera) był odpowiedzialny przed Sejmem i musiał uzyskać wotum zaufania.
Rozwiązanie i koniec działalności
Sejm II Rzeczypospolitej przestał funkcjonować po invazji Niemiec i Związku Radzieckiego w 1939 roku. Ostatnia sesja odbyła się w Warszawie w dniu 30 września 1939 roku, po czym budynek parlamentu (obecnie Sejm RP) został zajęty przez siły okupacyjne.
Dziedzictwo
Doświadczenia Sejmu II Rzeczypospolitej wpłynęły na późniejsze reformy konstytucyjne i organizacyjne w Polsce, szczególnie w okresie powojennym oraz w czasie transformacji ustrojowej po 1989 roku. Jego historia jest przedmiotem licznych badań historycznych i politycznych, a budynek Sejmu w Warszawie pozostaje symbolem demokracji i parlamentaryzmu w Polsce.
Zobacz także: