Sejm Rzeczypospolitej Polskiej

Sejm Rzeczypospolitej Polskiej – niższa izba parlamentu polskiego, wybrana w wyborach powszechnych, bezpośrednich i proporcjonalnych. Razem z Senatem RP tworzy dwuizbową władzę ustawodawczą, której kompetencje określa Konstytucja z 1997 roku.

Historia

Instytucja sejmowa sięga średniowiecza. Pierwsze zwołania rady królewskiej, zwanej później Sejmem dorosłym, odbywały się w XV‑XI wieku. Nowoczesny Sejm w rozumieniu współczesnym powstał po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku jako ciało ustawodawcze w II Rzeczypospolitej. Po II wojnie światowej Sejm funkcjonował w granicach państwa socjalistycznego, a po upadku komunizmu w 1989 r. przyjął charakter demokratyczny, co potwierdzono w wyborach w 1991 roku.

Skład i wybory

Sejm składa się z 460 posłów, wybieranych w jednomandatowych okręgach wyborczych metodą proporcjonalną, przy zastosowaniu systemu D’Hondta. Kadencja trwa cztery lata, a przedterminowe wybory mogą nastąpić w wyniku rozwiązania Sejmu przez Prezydenta RP.

• Wiek minimalny: 21 lat
• Kandydatura: obywatel polski, niekarany, posiadający pełnię praw obywatelskich oraz stałe miejsce zamieszkania w Polsce
• System wyborczy: lista wyborcza, próg wyborczy 5 % (lub 8 % dla koalicji)

Kompetencje

Do głównych kompetencji Sejmu należą:

1. Ustawodawstwo – inicjowanie i uchwalanie ustaw, w tym kodeksu karnego i innych aktów prawnych.
2. Budżet – przyjmowanie projektu ustawy budżetowej przedstawionej przez Radę Ministrów.
3. Kontrola władzy wykonawczej – udzielanie i odwoływanie zaufania rządowi, rozpatrywanie wniosków o udzielenie informacji, interpelacji poselskich.
4. Rozpatrywanie wniosków o zmianę konstytucji – wymaga poparcia co najmniej 2/3 posłów oraz zatwierdzenia przez Senat i referendum (referendum).
5. Powierzanie mandatów Prezydentowi RP – m.in. wybór członków Trybunału Konstytucyjnego oraz Rady Najwyższej Sądownictwa.

Organizacja i funkcjonowanie

Sejm zwołuje się w zwykłych sesjach, które odbywają się w Warszawie w budynku przy ulicy Siennej. Główne elementy organizacyjne:

Prezes Sejmu

Najwyższy organ kierujący pracami Sejmu, wybierany spośród posłów na pierwszej sesji nowej kadencji.

Kluby i koła poselskie

Posłowie zrzeszają się w klubach (np. Koło KADRY) lub kołach, które umożliwiają organizację prac i dyskusje.

Komisje

Do pracy nad projektami ustaw i kontrolą urzędową powołuje się stałe komisje, takie jak:

• Komisja Spraw Europejskich
• Komisja Finansów
• Komisja Obrony
• Komisja Spraw Sądowniczych

Związki z innymi organami państwa

Sejm współpracuje z innymi władzami:

• z Senatem RP – wspólne uchwalanie ustaw wymaga zgody obu izb;
• z Prezydentem RP – prezydent ma prawo veta, które może być odrzucone większością 3/5 głosów w Sejmie;
• z Radą Ministrów – rząd odpowiada przed Sejmem i musi uzyskać jego wotum zaufania.

Budowa i symbolika

Parlamentarny kompleks w Warszawie obejmuje budynek Sejmu oraz Senatu. Główna sala posiedzeń Sejmu może pomieścić 460 posłów oraz gości. Symboliką organu są m.in. herb Polski, flaga państwowa oraz hełm „Sokół”.

Reformy i wyzwania współczesne

Po 2015 r. w Sejmie podjęto szereg inicjatyw reformowych, dotyczących m.in.:

• Rozszerzenia kompetencji komisji stałych w zakresie nadzoru nad mediami publicznymi;
• Usprawnienia procesu legislacyjnego poprzez wprowadzenie e-petycji;
• Przyspieszenia procedur wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego.

Patronaty i dni otwarte

Co roku Sejm organizuje dni otwarte, podczas których obywatele mogą zwiedzić sesję plenarną, spotkać się z posłami i zapoznać się z przebiegiem prac legislacyjnych.

Bibliografia i dalsze lektury

• K. Czerniawski, Historia Sejmu Polskiego, Wydawnictwo Naukowe, 2005.
• M. Sieradzki, Polityka i prawo w III RP, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2018.
• Ustawa z dnia 5 sierpnia 2014 r. o Kodeksie wyborczym (tekst ustawy).