Shu Han

Shu Han (chiń. 蜀汉, pinyin: Shǔ Hàn) – jedno z trzech państw powstałych po rozpadzie dynastii Han w okresie Trzech Królestw (220‑263 n.e.). Państwo to istniało w południowo‑zachodniej części Chin, na obszarach dzisiejszych prowincji Syczuan, Gansu, Jiangxi i Yunnan. Jego stolicą była Luoyang – w praktyce miasto Jianyang w Syczuanie pełniło funkcję ośrodka administracyjnego.

Powstanie i początki

Po śmierci cesarza Xianfenga w 220 n.e. i abdykacji jego następcy, Liu Bei, władza wschodniej części Chin przeszła w ręce koalicji Wei. Liu Bei, przywódca rodu Shu, ogłosił się cesarzem w 221 n.e., przyjmując tytuł Han jako kontynuację legitymacji upadłej dynastii Han. Formalnie państwo przyjęło nazwę Han, jednak w późniejszej historiografii przyjęto określenie Shu Han (lub po prostu Shu), aby odróżnić je od pierwotnej dynastii.

Geografia i granice

Shu Han zajmowało głównie:

równiny w dolinie rzeki Jiang (dzisiejsze miasto Chongqing),
górskie tereny Syczuanu,
obszar wschodniej części prowincji Gansu.

Granice państwa były trudne do utrzymania ze względu na naturalne bariery – góry Qinling i szczeliny w Tien-szyan, co jednocześnie zapewniało silną obronę przed najazdami Wei i Wu.

Polityka i administracja

Głównym architektem państwowości Shu Han był Zhuge Liang, który po śmierci Liu Bei pełnił funkcję regenta i pierwszego ministra. Jego reformy obejmowały:

Usprawnienie systemu podatkowego – wprowadzenie tzw. „płacenia w ryżu” (shui) i podatku naturalnego (zu),
Rozwój systemu drogowego – budowa tzw. Klatu Grubego (ang. “Stone Roads”) umożliwiających szybki transport wojsk i towarów,
Rekrutację i szkolenie żołnierzy w oparciu o tradycyjne chińskie zasady strategii militarnej oraz sztuki wushu.

Wojny i konflikty

Najważniejsze konflikty Shu Han obejmowały:

Wyprawy Zhuge Lianga (227‑234 n.e.) – seria kampanii przeciwko Wei, które zakończyły się taktycznym sukcesem, lecz strategicznie nie doprowadziły do przełomu,
bitwa pod Jianyu (234 n.e.) – ostatnia poważna ofensywa Shu Han, po której państwo przyjęło politykę obronną,
atak Sima Yi (263 n.e.) – finalne zwycięstwo Wei i przyłączenie terytoriów Shu Han do nowo powstałego państwa Jin.

Kultura i dziedzictwo

Mimo krótkiego istnienia, Shu Han pozostawiło trwały ślad w chińskiej kulturze:

„Trzy Królestwa” – epicka powieść Luo Guanzhong, w której Shu Han jest przedstawione jako wzór lojalności i mądrości,
Rozwój literatury i poezji – m.in. wiersze Zhang Feiyan i Cao Zhen,
Tradycje militarne – taktyka „Wargodny wojownik” (wu sheng) i użycie wielkich machinał kyrzin w bitwach górskich.

Upadek

Po śmierci ostatniego cesarza Liu Xian w 263 n.e. państwo Shu Han zostało pokonane przez siły Jin, w wyniku czego formalnie zakończył się okres Trzech Królestw i rozpoczął się okres Jin.

Bibliografia

Do głównych źródeł historycznych dotyczących Shu Han należą:

Records of the Three Kingdoms (Sanguozhi) – praca historyka Chen Shua z III wieku,
Annotations to the Records of the Three Kingdoms (Zhu Sanguozhi) – komentarze Pei Shao i Zhang Cheng,
„Trzy Królestwa” – powieść literacka, zachowująca elementy faktograficzne.

Zobacz także

Wei | Wu | Liu Bei | Zhuge Liang | Trzy Królestwa