encyklopedia.space

Sura 1 – Al-Fatiha

Al‑Fatiha (arab. الفاتحة, „Otwierająca”) jest pierwszą surą Koran i jedną z najważniejszych w Islamie. Składa się z siedmiu wersetów (ayah) i pełni rolę zarówno wstyku, jak i podsumowania całej księgi świętej.

Spis treści

Nazwa i znaczenie

Nazwa „Al‑Fatiha” pochodzi od arabskiego rzeczownika fatiḥa oznaczającego „otwarcie”, „początek”. Surę tę odczytuje się na początku każdej modlitwy (salat) oraz przy wielu innych okazjach rytualnych, co odzwierciedla jej funkcję wprowadzającą wiernych w kontakt z Boga.

Tekst i tłumaczenie

Bismillahir-Rahmani r-Rahim
Al‑hamdu lillahi Rabbil ‘alamin
Ar‑rahmani r‑rahim
Maliki yawmid‑dzin
Iyyaka na‘budu wa iyyaka nasta‘in
Ihdina ṣ-ṣirata l‑mustaqim
Ṣirata lladhina an‘amta ‘alayhim ghayri l‑maghdubi ‘alayhim wa la‑ddallin

Polskie tłumaczenie (jedna z wersji):

  1. W imię Boga, Miłosiernego, Łaskawego;
  2. Chwała Bogu, Panu światów;
  3. Miłosiernemu, Łaskawemu;
  4. Władcy Dnia Sądu;
  5. Ciebie (Bóg) czcimy i Ciebie (Bóg) prosimy o pomoc;
  6. Prowadź nas prostą Drogą;
  7. prosto Drogą tych, którym okazałeś łaskę, nie drogą tych, którzy zasłużyli na Twój gniew, ani drogą błądzących.

Struktura i tematyka

Surę podzielono na siedem wersetów, które można rozróżnić następująco:

  • Werset 1 – formuła „Bismillahir‑Rahmani r‑Rahim” (nie jest liczbony jako oddzielny werset w niektórych wersjach, ale w tradycyjnym muzułmańskim odczycie występuje przed pierwszym wersetem).
  • Wersety 2‑4 – pochwała Boga, Jego jedyność oraz atrybuty: Miłosierdzie, Władza.
  • Wersety 5‑7 – prośba o przewodnictwo i rozróżnienie drogi sprawiedliwych od drogi zbłąkanych.

Rola w islamskiej liturgii

Al‑Fatiha jest nieodłącznym elementem salat. Każda rak’ah (jednostka modlitwy) rozpoczyna się recytacją tej sury. Jest także odmawiana w:

  • rytuałach pogrzebowych (janazah),
  • podczas hadżu przy okrążaniu Ka’by,
  • w wielu codziennych praktykach duchowych, np. w prośbie o przebaczenie (du’a).

Komentarze i wyjaśnienia

Klasyczne tafsiry (komentarze) takie jak Tafsir Ibn Kathir, Tafsir al‑Jalalayn oraz Tafsir al‑Qurtubi poświęcają surze Al‑Fatiha obszerne analizy:

  • Znaczenie słowa Rabb (Pan) w kontekście monoteizmu islamskiego.
  • Dwoistość miłosierdzia: ar‑rahman (najszersze miłosierdzie) i ar‑rahim (indywidualne, stałe miłosierdzie).
  • Interpretacje wersetu 5 jako deklaracji czci (tasbih) oraz prośby o pomoc (istʿāna).

Historyczne i kulturowe aspekty

Al‑Fatiha była recytowana już w pierwszym pokoleniu muzułmanów — prorok Mahomet uczynił ją centralnym elementem sunnah. W późniejszych wiekach stała się przedmiotem artystycznych embellishmentów: kaligrafia arabska, deski w mezze'cie (galeria) meczetów, a także motyw w muzyce sufickiej.

W kulturze zachodniej Al‑Fatiha pojawia się w pracach naukowców zajmujących się aksjologią religii i w studiach porównawczych tekstów świętych, gdzie podkreśla się jej strukturę „przywołania, pochwały, prośby”.

Bibliografia

  • Al‑Qur’an al‑Kareem, wyd. M. al‑Bukhari, 2021.
  • Ibn Kathir, Tafsir Ibn Kathir, 2005.
  • Al‑Jalalayn, Tafsir al‑Jalalayn, 1999.
  • H. S. Peters, Islamic Theology and Its Sources, 2017.