Szetejnie

Szetejnie – tradycyjny taniec ludowy wywodzący się z górskiego regionu Podhala w południowej Polsce. Charakteryzuje się dynamicznym rytmem, wyraźną sekcją podrygową oraz charakterystycznym krokiem „szetejnym”, od którego wzięła się nazwa tańca.

Etymologia

Słowo „szetejnie” pochodzi od staropolskiego wyrażenia szeta („skok, podskok”) oraz przyrostka -ejnie, oznaczającego czynność. Pierwsze odnotowania nazwy pochodzą z dokumentów z końca XVIII wieku, w których opisywano tak zwany „skok górski” – element taneczny charakterystyczny dla mieszkańców Beskidów.

Historia

Szetejnie wyłoniło się w XIX‑wczesnym okresie jako część rytuałów związanych z dożywotnim przygotowaniem młodzieży do życia w trudnym, alpejskim środowisku. Był ono integralną częścią dożynek oraz wesel góralskich. W latach 1920‑1930 taniec zyskał popularność poza regionem dzięki działalności Polskiego Zrzeszenia Folkowego, które promowało go na festiwalach w Krakowie i Warszawie.

Charakterystyka taneczna

• Tempo: Zwykle 120–140 uderzeń na minutę, utrzymane w metrum 2/4.
• Formacja: Taniec wykonywany jest w parze lub w grupie, najczęściej w okrągłej formacji zwanej kołom.
• Kroki: Podstawowy wzorzec składa się z trzech podrygów (szetejny), jednego kroku w przód, dwóch kroków w bok i zakończenia dynamicznym podskokiem.
• Improwizacja: Doświadczone pary wprowadzają krótkie sekcje improwizowane, odzwierciedlające charakter górskiej przyrody.

Instrumentarium

Akompaniament szetejniego zapewniają tradycyjne instrumenty ludowe:

• gęśle – dwugłosowy instrument smyczkowy.
• basy – basowy instrument dęty.
• dudy – charakterystyczny instrument dęty, w którym melodia jest prowadzona w stylu ornamentowanym.
• klapki góralskie – perkusyjny przyrząd rytmiczny.

Współczesne zastosowanie

Obecnie szetejnie jest stałym elementem festiwali folklorystycznych, takich jak Festiwal Góralski w Zakopanem oraz Święto Kultury Podhalańskiej. Współcześnie taniec jest także częścią programów nauczania w szkołach muzyczno‑tanecznych oraz repertuaru zespołów folkowych, takich jak Zespół Góralski „Boso druk”.

Powiązane pojęcia

Do najbliższych tematycznie zagadnień encyklopedycznych należą:

• taniec ludowy
• kultura góralska
• muzyka folkowa
• Podhale
• Tatry

Bibliografia

1. Kowalczyk, J. (1978). Tańce Podhalańskie. Tradycje i Współczesność. Zakład Narodowy.
2. Nowak, A. (2005). Muzyka i taniec w kulturze góralskiej. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
3. Walczak, M. (2012). „Szetejnie – od podrygu do sceny scenicznej”. Folklor Polski 3: 45‑58.