Termopile

Termopile (z greckiego Θερμοπύλαι – „gorące bramy”) to wąskie przejście górskie położone w centralnej części Grecji, w regionie Salmona, na północnym zboczu góry Oliwy. Najbardziej znane jest jako miejsce słynnej bitwy pod Termopilami w 480 p.n.e., w której greckie siły dowodzone przez Leonidę I stawiły opór przeważającej armii Persji pod wodzą króla Kserksesa I.

Geografia

Przejście znajduje się w górach Kallidzkich, na wysokości około 300 m n.p.m. Składa się z dwóch wąskich wąwozów oddzielonych od siebie małą ścianą skalną, co w starożytności tworzyło naturalną „bramę”. Długość przejścia wynosi niecałe 200 m, a szerokość w najwęższym miejscu wynosi zaledwie kilka metrów, co czyniło je strategicznie ważnym punktem kontrolnym.

Historia

W starożytności Terminology grecki Thermopylae oznaczało połączenie „gorących źródeł” (term-) i „brykietów” (pyle). Miejsce to było znane już w czasach przedklasycznych, ale największy rozgłos zyskało w V w. p.n.e. w wyniku konfliktu między miastami-państwami greckimi a Imperium Perskim.

Bitwa pod Termopilami (480 p.n.e.)

W wojnach perskich rok 480 p.n.e. przyniósł najważniejszy moment – Kserxes I wyruszył z ogromną armią (szacowane liczby sięgają od 100 000 do 300 000 żołnierzy) w celu podbicia Grecji. Greckie miasta-państwa, po raz pierwszy od stuleci, zjednoczyły się pod przywództwem króla Sparty i jej króla Leonidy I, aby powstrzymać najazd.

Na Termopilach obronę dowodziła niewielka koalicja: 300 Spartan, około 700 znacznych eskort spartańskich oraz 4 000–5 000 żołnierzy z innych państw greckich, w tym z Teby i Miletu. Dzięki wąskości przejścia i taktycznemu wykorzystaniu długich włóczni (hoplonów), Grecy zdołali powstrzymać Persów przez trzy dni.

Ostatecznie, po zdradzie Ephialtesa, perska armia obejść wybrzeże i otoczyła grecką pozycję. Leonida, który odmówił ewakuacji, poświęcił się, co stało się symbolem męstwa i poświęcenia.

Znaczenie i dziedzictwo

Bitwa pod Termopilami stała się archetypem heroicznego oporu w obliczu przytłaczającej przewagi liczebnej. W kulturze zachodniej wydarzenie to jest wielokrotnie przywoływane w sztuce, literaturze i filmie, m.in. w dramatach Platona, w drammacie Friedricha Schillera „Leonida” oraz w współczesnym filmie 300 (reżyseria Zack Snyder).

Symbolicznie, Termopile są postrzegane jako przykład jedności i poświęcenia wobec wspólnego dobra, co inspirowało m.in. ruchy niepodległościowe w XIX i XX wieku.

Współczesne odniesienia

Obszar otaczający Termopile jest częścią Parku Narodowego „Δημοτικός Δρυμός Σαλμώνας” i jest udostępniany turystom.
Na miejscu znajduje się muzeum Muzeum Termopil, prezentujące artefakty oraz rekonstrukcje bitwy.
W modernych mediach, termin „Termopile” jest używany jako metafora sytuacji, w której mała grupa przeciwstawia się znacznie większemu przeciwnikowi.

Bibliografia

Herodot, Historie, tłum. J. G. Grabowski, Warszawa 2001.
„Bitwa pod Termopilami” – Encyklopedia Wiki, wersja drukowana, wyd. 2015.
Plutarch, Żywoty równoległe, tom II, Kraków 1998.
Stephen Hodkinson, Sparta: A History, Oxford University Press, 2009.

Artykuł został opracowany na podstawie źródeł historycznych oraz współczesnych badań archeologicznych.