Turkowie

Turkowie – ludność etniczna posługująca się językiem tureckim, zamieszkująca głównie obszar dzisiejszej Turcji, ale także znaczące społeczności w Bułgarii, Grecji, Cyprze, Irlandii Północnej (społeczność narodowości tureckiej), a także w diasporze w Europie Zachodniej i Ameryce Północnej.

Historia

Korzenie Turków sięgają starożytnych ludów tureckich zamieszkujących stepy Azji Centralnej. Pierwsze grupy przeniosły się na zachód w okresie wędrówek wielkich ludów (IV–VII w. n.e.). Najważniejsze wydarzenia to:

• powstanie państwa Gokturkowie w VI w. n.e., pierwsze zjednoczone państwo tureckie,
• rozprzestrzenienie się osmańskich plemion w Anatolii po bitwie pod Manzikert w 1071 r.,
• utworzenie Imperium Osmańskiego w XIV w., które w swojej szczytowej fazie obejmowało część Europy, Azji i Afryki,
• powstanie nowoczesnego państwa Republiki Turcji w 1923 r. pod przywództwem Mustafy Kemala Atatürka.

Okres nowożytny

Po I wojnie światowej Turcja przeszła gruntowne reformy polityczne, społeczne i kulturalne, które doprowadziły do sekularyzacji państwa i wprowadzenia alfabetu łacińskiego (alfabet łaciński) w 1928 r. Od tego czasu Turkowie stali się jedną z najbardziej znaczących grup etnicznych w regionie Bliskiego Wschodu i Europy Południowo-Wschodniej.

Geografia i demografia

Według najnowszych szacunków (2023 r.) liczba Turków wynosi ponad 80 milionów, z czego ok. 75 % zamieszkuje Turcję. Największe skupiska poza granicami kraju znajdują się w:

• Grecji – w rejonie Tracji (Tracja) i na wyspie Rodos,
• Bułgarii – w regionach Deliç i Karden,
• Iraku i Syrii – w północno-zachodnich prowincjach (głównie Kurdystan),
• w Europie Zachodniej – zwłaszcza w Niemczech, Francji i Holandii,
• w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie – głównie w miastach Nowy Jork, Los Angeles i Toronto.

Język

Język turecki (język turecki) należy do grupy języków tureckich w rodzinie języków ałtajskich. Charakteryzuje go aglutynacyjna struktura morfologiczna i brak rodzajów gramatycznych. Od 1928 r. używa alfabetu łacińskiego z dodatkowymi znakami diakrytycznymi.

Kultura

Kultura turecka jest mieszanką tradycji wschodnich i zachodnich. Najważniejsze elementy:

• Kuchnia – potrawy takie jak kebap, börek, lokum oraz herbata (türk kahvesi) są znane na całym świecie.
• Muzyka – tradycyjna muzyka turecka (np. melodie makam) oraz nowoczesne gatunki pop i rap.
• Sztuka i architektura – słynne dzieła Mimara Sinana, meczety (np. Błękitny Meczet) i zabytki osmańskie.
• Literatura – twórcy tacy jak Orhan Pamuk, Yaşar Kemal i Nazım Hikmet zdobyli międzynarodowe uznanie.

Religia

Większość Turków (ok. 95 %) wyznaje islamski islam sunnicki. Istnieją także mniejsze grupy wyznające islam szyicki, aławy oraz świadectwa religii chrześcijańskiej (głównie prawosławie greckie i armeńskie) i judaizmu.

Organizacja społeczna i polityka

W Turcji najważniejsze partie polityczne to Partia Radykalno-Reformistyczna (CHP), Partia Sprawiedliwości i Rozwoju (AKP) oraz Partia Narodowa. Społeczność turecka za granicą organizuje liczne stowarzyszenia kulturalne i religijne, które dbają o utrzymanie języka i tradycji.

Turkowie w diasporze

W ciągu drugiej połowy XX wieku, zwłaszcza po przyjęciu programu "gospodarstw gościnnych" (Gastarbeiter) w Niemczech, liczne grupy tureckie wyemigrowały do Europy Zachodniej. Współcześnie diasporę charakteryzuje:

• silna sieć organizacji kulturalnych,
• współpraca z rządem Turcji w ramach programów dyplomacji kulturalnej,
• wyzwania integracyjne, szczególnie w obszarach edukacji i rynku pracy.

Zobacz także

Turcja • Historia Turcji • Kultura turecka • Język turecki • Osoby tureckie • Islam