Uncja
Uncja (oznaczenie: oz) – jednostka masy i objętości stosowana w systemie anglosaskim oraz w niektórych systemach tradycyjnych. W zależności od kontekstu rozróżnia się kilka rodzajów uncji, m.in. uncję masową (drukarską i trojańską) oraz uncję objętościową (płynną).
Historia
Uncja wywodzi się z systemu angielskiego i sięga czasów średniowiecznej Anglii, gdzie słowo ounce pochodzi od łacińskiego uncia oznaczającego „jedną dwunastą”. Pierwotnie była to jednostka masy równa jednej dwunastej funta. W XVIII wieku, w wyniku potrzeb handlu międzynarodowego, ustalono jej przybliżoną wartość w gramach.
Rodzaje uncji
- Uncja masowa (drukarska) – najczęściej używana w Wielkiej Brytanii i USA, równa 28,349523125 g. W tym kontekście jest ona podstawową jednostką w systemie miar i wag stosowanym w handlu detalicznym.
- Uncja trojańska – stosowana w jubilerstwie i handlu metalami szlachetnymi, równa 31,1034768 g.
- Uncja płynna (angielska) – jednostka objętości płynów, równa 29,5735295625 ml. Używana w przepisach kulinarnych oraz w przemyśle napojów.
- Uncja amazońska (culta) – dawny regionalny wariant, dziś już nieużywany.
Przeliczenia
| Rodzaj uncji | Wartość w gramach (g) | Wartość w funtach (lb) | Wartość w uncjach płynnych (fl oz) |
|---|---|---|---|
| Uncja masowa (drukarska) | 28,3495 | 0,0625 | – |
| Uncja trojańska | 31,1035 | 0,0685 | – |
| Uncja płynna (angielska) | – | – | 1,0 |
Zastosowanie
Uncja masowa jest powszechnie używana w:
- Handlu detalicznym (np. w sklepach spożywczych, aptekach).
- Jubilerstwie – zwłaszcza uncja trojańska przy wycenie złota i srebra.
- Przepisach kulinarnych, zwłaszcza w połączeniu z uncją płynną.
Uncja płynna znajduje zastosowanie w:
- Przepisach kuchni amerykańskiej i brytyjskiej.
- Przemysle napojów i farmaceutycznym.
- Oznaczaniu pojemności kontenerów i butelek.
Regulacje prawne
W Unii Europejskiej obowiązuje system metryczny, jednak w niektórych państwach członkowskich uncja jest dopuszczona jako jednostka pomocnicza. Przepisy te definiują m.in. dokładną wartość uncji masowej jako 28,349523125 g oraz uncji płynnej jako 29,5735295625 ml.
Porównanie z innymi jednostkami
Poniższa tabela ilustruje, jak uncja wypada w zestawieniu z innymi popularnymi jednostkami wagi i objętości.
| Jednostka | Wartość w gramach (g) | Wartość w mililitrach (ml) |
|---|---|---|
| 1 uncja (masowa) | 28,3495 | – |
| 1 gram | 1 | – |
| 1 kilogram | 1000 | – |
| 1 uncja (płynna) | – | 29,5735 |
| 1 mililitr | – | 1 |
| 1 litr | – | 1000 |
Współczesne trendy
W dobie rosnącej globalizacji i standaryzacji, użycie uncji w wielu krajach maleje na rzecz jednostek metrycznych. Niemniej jednak w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii uncja pozostaje powszechną miarą w kuchni, przemyśle, a także w handlu metalami szlachetnymi.
Powiązane pojęcia
Więcej informacji można znaleźć w następujących artykułach: