Wikipedia

Wikipedia – ogólnodostępna, wielojęzyczna encyklopedia internetowa oparta na modelu Wikimedia Foundation. Zawartość serwisu jest tworzona i redagowana przez wolontariuszy z całego świata, a każda ze stron może być edytowana przez każdą osobę posiadającą dostęp do Internetu.

Historia

Pomysł stworzenia otwartej encyklopedii pojawił się w 2001 roku, kiedy to Jimmy Wales i Larry Sanger uruchomili projekt Nupedia, encyklopedię redagowaną przez ekspertów. Z uwagi na długie procesy recenzji, Nupedia nie osiągnęła popularności, co skłoniło twórców do uruchomienia bardziej otwartego przedsięwzięcia – Wikipedii, która wystartowała 15 stycznia 2001 roku w języku angielskim.

W kolejnych latach powstały wersje w innych językach, m.in. polska w 25 września 2001 roku. Do 2005 roku serwis liczył już kilka milionów artykułów, a w 2010 roku przekroczył granicę 20 milionów wpisów we wszystkich wersjach językowych.

Struktura i technologia

Wikipedia opiera się na oprogramowaniu MediaWiki, napisanym w języku PHP i wykorzystującym bazę danych MySQL. System ten umożliwia:

• tworzenie i edytowanie artykułów w czasie rzeczywistym,
• śledzenie zmian za pomocą historii edycji,
• komentarze i dyskusje na stronach dyskusji,
• automatyczną kontrolę formatowania przy pomocy szablonów i kategorii.

Polityka redakcyjna

W Wikipedia przyjęto zasady, które mają zapewnić rzetelność i neutralność treści:

1. Neutralny punkt widzenia (NPOV) – wszystkie artykuły powinny być przedstawiane w sposób bezstronny.
2. Weryfikowalność – informacje muszą być poparte wiarygodnymi źródłami (źródła).
3. Zakaz oryginalnej syntezy – nie należy wprowadzać własnych analiz czy interpretacji.
4. Licencja – cała zawartość jest dostępna na licencji CC‑BY‑SA 3.0, co pozwala na swobodne kopiowanie i modyfikację pod warunkiem zachowania autorstwa.

Wspólnota i organizacja

Użytkownicy Wikipedii dzielą się na różne grupy:

• Administratorzy – posiadający uprawnienia techniczne do blokowania kont, usuwania wandalizmu i innych działań ochronnych.
• Redaktorzy – osoby regularnie wnoszące wkład merytoryczny.
• Wandalizujący – użytkownicy wprowadzający nieprawidłowe lub obraźliwe treści, zazwyczaj szybko usuwani przez społeczność.

Decyzje o zmianach w polityce lub funkcjonowaniu serwisu są podejmowane w ramach dyskusji oraz poprzez tzw. wnioski o zmianę (tzw. RFC).

Wpływ i znaczenie

Wikipedia stała się jednym z najczęściej odwiedzanych serwisów w Internecie. Według danych Alexa Internet, w 2020 roku mieściła się w pierwszej trójce najpopularniejszych witryn informacyjnych. Wpływ na tradycyjne media i edukację jest przedmiotem licznych badań, a wiele uczelni i szkół odwołuje się do niej jako do źródła wiedzy, podkreślając jednocześnie potrzebę krytycznej oceny treści.

Kontrowersje i krytyka

Pomimo sukcesu, Wikipedia spotyka się także z krytyką:

• Problemy z uprzedzeniami – nieproporcjonalna liczba artykułów i redaktorów z krajów zachodnich.
• Trudności w utrzymaniu weryfikowalności przy stale rosnącej liczbie wpisów.
• Ryzyko dezinformacji w wyniku celowych manipulacji lub niewłaściwej oceny źródeł.

Przyszłość

W nadchodzących latach planowane są dalsze usprawnienia techniczne, w tym lepsze wsparcie dla sztucznej inteligencji w procesie weryfikacji faktów oraz rozwój Wikidata – centralnej bazy danych strukturalnych, która ma ułatwić automatyzację i spójność informacji w wielu językach.

Patronaty i powiązane projekty

Wikipedia jest częścią rodziny projektów Wikimedia, w skład której wchodzą m.in.:

• Wikimedia Commons – repozytorium wolnych mediów.
• Wiktionary – słownik wielojęzyczny.
• Wikibooks – otwarta biblioteka podręczników.
• Wikinews – serwis informacyjny.

Wszystkie wymienione projekty dzielą otwartą licencję oraz zasady współpracy oparte na społeczności użytkowników.