Alawi

Alawi (pol. Alawici) – odłam islamu szyickiego, znany również jako alawizm. Współcześnie wyznawcy alawi zamieszkują głównie Sirię, a także część Libanu, Turcji oraz Jordanii. Grupa odgrywa istotną rolę w polityce syryjskiej, będąc powiązaną z rządem prezydenta Baszara al‑Asada.

Etymologia

Nazwa pochodzi od arabskiego słowa ʿalawī, oznaczającego „zwolennik Aliego ibn Abi Taliba”, jednego z pierwszych przywódców tego ruchu. Termin „Alawi” po raz pierwszy pojawił się w źródłach muzułmańskich w X‑XI w.

Historia

XI–XII w. – Założenie alawizmu w regionie górskim wzdłuż wybrzeża Syrii przez Aliego ibn Abi Taliba i jego zwolenników.
XIII–XIV w. – Najazdy brzmiskich muzułmańskich zakonodawców (np. Mamelukowie) doprowadziły do prześladowań alawi, które ograniczyły ich działalność do odizolowanych wiosek.
XV–XVI w. – Okres względnej tolerancji pod panowaniem Imperium Osmańskiego, choć alawici pozostawali w statusie „ludów spoza islamu”.
XX w. – W latach 1918–1946 alawici zaczęli uczestniczyć w ruchach niepodległościowych i w tworzeniu nowego państwa syryjskiego. Po uzyskaniu niepodległości w 1946 roku ich znaczenie polityczne rosło, zwłaszcza po zamachu stanu w 1963 roku, kiedy to członkowie Partii Baas spośród alawi przejęli kontrolę nad rządem.
Lata 70. i 80. – Prezydent Hafiz al‑Asad (1970–2000) umocnił pozycję alawi w armii i służbach państwowych, co doprowadziło do ich dominacji w strukturach władzy.
Od 2011 r. – W trakcie Syryjskiego konfliktu obywatelskiego alawi pozostali lojalni wobec rządu Baszara al‑Assada, co przyczyniło się do ich dalszej politycznej marginalizacji w społeczeństwie syryjskim oraz do licznych migracji.

Wierzenia i praktyki religijne

Alawi wyznają doktrynę łączącą elementy tradycyjnego szyizmu, gnozyzmu oraz pogańskich wierzeń lokalnych. Kluczowe cechy ich religii to:

Trójca boska: Bóg jako Mahdi, Ali i Nabi Muhammad.
Rytuały inicjacyjne i tajne ceremonie, odbywające się w hawzach (miejscach modlitwy).
Uznawanie jednego z najważniejszych tekstów – Kitab al-Majmu‘ – zawierającego zarówno fragmenty Koranu, jak i własne komentarze.
Świętość przyrody i szczególne znaczenie gór oraz źródeł wód, które w tradycji alawickiej uznawane są za miejsca boskiego objawienia.

Liczebność i rozmieszczenie

Według szacunków z 2020 roku alawi liczą około 2,5–3 miliony wyznawców, co stanowi ok. 12 % ludności Syrii. Największe skupiska znajdują się w:

Regionie Homs, zwłaszcza w dolinie Wadi al‑Aqareb.
Górnym Syrii – w rejonie Latakii i Tartusu.
Miastach Damaszek i Aleppo, gdzie alawi tworzą istotną mniejszość.

Rola polityczna

Współczesny wpływ alawi na politykę syryjską jest ściśle powiązany z rodziną Al‑Assad. Po objęciu władzy przez Baszara al‑Assada w 2000 roku, alawi zajęli kluczowe stanowiska w:

Siłach Zbrojnych Syrii – znaczna część oficerów wyższych stopni pochodzi z tej grupy.
Organach wywiadowczych i służbach bezpieczeństwa.
Wysokich urzędach państwowych, w tym w ministerstwach gospodarki i spraw zagranicznych.

Ta dominacja wywołała napięcia etniczno‑religijne, zwłaszcza wśród sunnickiej większości, co przyczyniło się do wybuchu konfliktu w 2011 roku.

Kontrowersje i krytyka

Alawi są często oskarżani o:

Wykorzystywanie religii jako narzędzia legitymizacji władzy.
Udział w represjach przeciwko opozycji i ludności cywilnej podczas wojny domowej.
Izolowanie się od szerszego przekazu muzułmańskiego, co prowadzi do ich postrzegania jako sekty.

Jednocześnie wielu alawickich intelektualistów podkreśla potrzebę dialogu międzywyznaniowego i promuje „tolerancję” jako podstawę przyszłości Syrii.

Bibliografia

K. M. Rashid, Alawite Identity and Politics in the Syrian State, Wydawnictwo Uniwersytetu w Damasku, 2018.
A. S. S. Selim, History of the Alawites, Syrianska Akademia Nauk, 2021.
J. Khalidi, Syrian Sectarianism and the Rise of the Alawite Elite, Oxford University Press, 2019.

Linki powiązane

Islam | Szyizm | Syryjski konflikt obywatelski | Partia Baas | Rodzina Al‑Assad