Co
Co – w języku polskim jest to zaimek pytający i względny, pełniący funkcję zaimka i jednocześnie elementu wypowiedzi pytającej, wykrzyknikowej lub wprowadzającego zdanie podrzędne. W niektórych kontekstach może pełnić funkcję przyimka (np. w połączeniu „co z czym”).
Etymologia
Słowo co wywodzi się ze staropolskiego có, które jest spokrewnione z prasłowiańskim *čьto* oraz staro-cerkiewnosłowiańskim чьто. W językach słowiańskich odpowiednikami są m.in. czeskie co, słowackie čo oraz rosyjskie что.
Funkcje gramatyczne
Zaimek co pełni kilka podstawowych ról:
- Zaimek pytający – używany w pytaniach otwartych:
Co robisz? - Zaimek względny – wprowadzający zdania podrzędne:
To, co powiedziałeś, było ciekawe. - Zaimek nieokreślony – w wyrażeniach ogólnych:
Coś się stało. - Zaimek wykrzyknikowy – w zdaniach wykrzyknikowych:
Co za piękny dzień!
Formy odmiany
Zaimek co jest nieodmienny w liczbie i rodzajzie, ale w języku potocznym przyjmuje formy przyimkowe:
| Przypadek | Forma |
|---|---|
| Mianownik | co |
| Dopełniacz | czego |
| Celownik | czemu |
| Biernik | co |
| Narzędnik | czym |
| Miejscownik | czym |
| Wołacz | co |
Użycie w zdaniach
Przykłady typowych konstrukcji:
- Co to jest? – pytanie o tożsamość.
- Co się stało? – pytanie o przyczynę zdarzenia.
- Co wiesz o Warszawie? – pytanie o informację.
- Co zrobimy 1985 roku? – odniesienie do konkretnego roku.
- To, co zobaczyłem, zapadło mi w pamięć. – zdanie względne.
Zwroty i wyrażenia stałe
W języku polskim istnieje wiele ustalonych wyrażeń zawierających słowo co:
- co do czego – w znaczeniu „w jakim stopniu”.
- co się zdarzyło – forma retoryczna.
- co i jak – ogólne określenie wszystkiego.
- co nieco – sformułowanie zwiększające intensywność.
Powiązane pojęcia
W artykułach powiązanych można przeczytać o:
- Zaimek – część mowy, do której należy co.
- Gramatyka języka polskiego – zasady odmiany i użycia.
- Język polski – ogólna charakterystyka języka.
- Interpunkcja – zasady stawiania znaków w zdaniach pytających i wykrzyknikowych.
Historia i zmiany w użyciu
W literaturze średniowiecznej co występowało głównie w formie có i było ściśle powiązane z wołaczkami i zwrotami religijnymi. W XVIII wieku język polski ulegał standaryzacji, a zaimek co przyjął współczesną formę i zakres znaczeniowy, co potwierdzają liczne teksty klasyków, m.in. Adama Mickiewicza i Juliusza Słowackiego.
Współczesne tendencje
W mediach cyfrowych co jest często używane w krótkich formach, takich jak: #CoNowego w mediach społecznościowych czy w tytułach serwisów informacyjnych. Zjawisko to podkreśla dynamiczny charakter języka oraz jego zdolność do adaptacji.
Podsumowując, co jest nieodzownym elementem polskiej gramatyki, służącym zarówno do zadawania pytań, jak i łączenia zdań w złożone struktury.