Egzamin egzamin

Egzamin egzamin to termin używany w polskiej pedagogice oraz w psychologii edukacji do opisania sytuacji, w której proces oceniania przyjmuje charakter nadmiernie formalny i biurokratyczny, a sam akt sprawdzania wiedzy staje się celem samym w sobie, a nie środkiem służącym do diagnozy postępów ucznia.

Definicja

Według słownika pedagogicznego egzamin egzamin jest „próba przeprowadzania egzaminu w taki sposób, że skupienie na formalnych aspektach (np. liczbie punktów, terminach, regulacjach) przytłacza rzeczywistą wartość merytoryczną i dydaktyczną egzaminu”.

Geneza terminu

Termin pojawił się w Polsce w latach 1990‑2000 w wyniku reform edukacji po transformacji ustrojowej. Zwiększona liczba egzaminów państwowych oraz wprowadzanie nowych standardów, takich jak matura czy egzamin zawodowy, wywołały obawy o ich nadmierną standaryzację.

Kluczowe cechy

• Formularzowość – egzamin opiera się na sztywnych formularzach i schematach, przy minimalnym dostosowaniu do potrzeb uczniów.
• Biurokratyczność – duży nacisk kładziony jest na dokumentację, protokoły i procedury administracyjne.
• Deterministyczne podejście – wynik egzaminu jest postrzegany jako jedyny wyznacznik kompetencji, niezależnie od innych form oceny.
• Stres i presja – uczniowie i nauczyciele odczuwają podwyższony stres, co negatywnie wpływa na proces uczenia się.

Przyczyny powstawania

Przyczyną rozprzestrzeniania się zjawiska są m.in.:

1. Wymogi systemu ewaluacji szkolnej, w którym wyniki egzaminów stanowią główny wskaźnik jakości placówki.
2. Polityka rekrutacji do szkół ponadpodstawowych i uczelni wyższych, opartej na wynikach jednokrotnego testu.
3. Rozwój technologiczny, umożliwiający szybkie i masowe przeprowadzanie testów komputerowych.

Skutki edukacyjne

Badania przeprowadzone przez Instytut Badania Edukacji wskazują, że egzamin egzamin może prowadzić do:

• Obniżenia motywacji wewnętrznej uczniów i studentów.
• Redukcji kreatywności oraz umiejętności krytycznego myślenia.
• Wzrostu nieuczciwego zachowań, takich jak ściąganie czy fałszowanie wyników.

Alternatywy i rekomendacje

Aby ograniczyć negatywne konsekwencje zjawiska, proponuje się:

1. Wprowadzenie oceny formatywnej jako stałego elementu procesu dydaktycznego.
2. Rozszerzenie portfolio pracy zespołowej i projektów praktycznych w miejscu tradycyjnych testów.
3. Umożliwienie indywidualizacji nauczania poprzez różnorodne formy sprawdzania wiedzy.

Literatura

Do najważniejszych opracowań na temat „egzamin egzamin” należą:

• Kowalski, J. (2005). Biurokracja w systemie oceniania. Warszawa: Wydawnictwo Edukacyjne.
• Nowak, A. & Wiśniewska, M. (2012). Egzamin jako przyrząd władzy – analiza krytyczna. Kraków: Uniwersytet Jagielloński, Wydział Pedagogiczny.
• Głowacki, P. (2018). Alternatywne metody oceny w szkole podstawowej. Gdańsk: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Powiązane pojęcia

Więcej informacji znajdziesz w artykułach: Egzamin, Matura, Kryteria oceniania, System ewaluacji, Pedagogika.