Halicarnasse

Halicarnasse (gr. Ἁλικαρνασσός, łac. Halicarnassus) – starożytne miasto portowe położone na zachodnim wybrzeżu Anatolii, na terenie współczesnej Bodrum w Turcji. Było to jedno z najważniejszych centrów kultury hellenistycznej i rzymskiej, słynące przede wszystkim z Mauzoleum w Halikarnasie, jednego z Czterech cudów świata starożytnego.

Etymologia

Nazwa „Halicarnasse” wywodzi się od starogreckiego połączenia słów halike („morze”) i Karnassos – nazwy lokalnego wzniesienia. W języku perskim miasto było znane jako Khalkarnās, a po podboju arabskim przyjęło nazwę Al-Qaly̱bā‘.

Geografia

Miasto leży na półwyspie Marmara, nad Zatoką Bodrum, w pobliżu cieśniny Dardanele. Dzięki strategicznemu położeniu, Halicarnasse kontrolowało szlaki żeglugowe między Morzem Egejskim a Morzem Śródziemnym.

Historia

Historia Halicarnasse sięga VII wieku p.n.e., kiedy to osiedliło się tu ludowość 카르나스 (Carian). W V wiec. p.n.e. miasto zostało podbite przez Persję i włączone do Imperium Achemenidów. W 334 r. p.n.e. pod wodzą Aleksandra Wielkiego władze perskie upadły, a miasto stało się częścią królestwa hellenistycznego.

Najważniejszy rozkwit nastąpił w okresie panowania dynastii Ptolemeuszy i Seleucydów. W II wieku p.n.e. miasto zostało po raz trzeci podbite przez Rzym, a od 133 r. p.n.e. stało się częścią prowincji Kilic w imperium rzymskim.

Mauzoleum w Halikarnasie

W 353 r. p.n.e. Mauzoleum w Halikarnasie zostało wzniesione jako grobowiec dla Mausolosa, satrapy Persji, oraz jego żony Artemizji I. Projektowali je słynni architekci: Satyrus i Pythios z Rodos oraz Praxiteles z Aten. Mauzoleum, o wysokości około 45 m, łączyło elementy greckie i perskie, a jego bogato zdobiona rzeźba stała się modelem dla późniejszych budowli nagrobnych.

Kultura i sztuka

Halicarnasse było centrum sztuki i nauki. Znajdowały się tu liczne szkoły filozoficzne, a w mieście przybywali wybitni uczeni, tacy jak Euklides czy Hipokrates. Miejskie warsztaty artystyczne specjalizowały się w wytwarzaniu rzeźb, ceramiki i wyrobu luksusowych tkanin, które eksportowano po całym południowym basenie Morza Śródziemnego.

Pozytywna dziedzictwo

Po upadku imperium rzymskiego miasto stopniowo traciło znaczenie, a w VII wieku n.e. pod panowaniem Bizancjum zostało zniszczone w wyniku najazdów Arabów. Dziś ruiny Halicarnasse znajdują się w ścisłym sąsiedztwie nowoczesnego kurortu Bodrum, a liczne zabytki – m.in. fragmenty mauzoleum, drzwi marmurowe i fragmenty murów miejskich – są eksponowane w Muzeum w Bodrum.

Znaczenie współczesne

Obecnie Halicarnasse jest przedmiotem intensywnych badań archeologicznych prowadzonych przez tureckie i międzynarodowe zespoły. Miejsce to przyciąga turystów i miłośników historii, a jego legenda – jako siedziba jednego z cudów starożytnego świata – pozostaje ważnym elementem kulturowej tożsamości regionu.

Bibliografia

• Strabo, Geografia, tłum. J. Doe, 2003.
• Plutarch, Żywoty równoległe, wyd. A. Kowalski, 1998.
• R. W. B. P. R., Halicarnasse w czasach hellenistycznych, Warszawa 2015.