Hammurabiego

Hammurabi (ur. około 1978 roku przed naszą erą, zmarły 1750 roku p.n.e.) – szósty król dynastii Babilonii, najbardziej znany jako twórca Kodeksu Hammurabiego, jednego z najważniejszych zachowanych zbiorów prawa starożytnego świata.

Życie i pochodzenie

Hammurabi pochodził z rodu amoruskiego, który przejął władzę w Babilonie w III tysiącleciu p.n.e. Jego ojcem był Sin-Muballit, piąty król tej dynastii, a matką Mullissu. Wychowany w tradycji sumeryjskiej i akadyjskiej, Hammurabi od młodości przygotowywany był do objęcia tronu.

Panowanie

Władza Hammurabiego rozpoczęła się w 1792 roku p.n.e. i trwała niemal 44 lata. W tym czasie przeprowadził szereg kampanii wojskowych, które doprowadziły do zjednoczenia rozległych terytoriów Mezopotamii pod jedną władzą:

• Podbój Lagad i Ešnunna w latach 1787–1785 p.n.e.;
• Utworzenie sojuszu z Mari, a następnie jego aneksja w 1761 roku;
• Zajęcie miasta Ur i Uruk, co umocniło kontrolę nad dolnym i górnym uneru.

Polityka Hammurabiego opierała się na centralizacji władzy, reformie administracji i rozbudowie systemu podatkowego. Wprowadził jednolitą walutę – szelek – oraz standaryzował miary i wagi.

Kodeks Hammurabiego

Najbardziej rozpoznawalnym osiągnięciem Hammurabiego jest Kodeks Hammurabiego, zwany także z prawami sześciu placówek. Został wygrawerowany na czterech kamiennych stelach, z których dwie zachowały się do dziś i są eksponowane w Luwrze oraz w British Museum.

Kodeks składa się z 282 przepisów, które obejmują:

• Prawo karne – m.in. zasada „oko za oko, ząb za ząb”;
• Prawa cywilne – regulacje dotyczące małżeństwa, rozwodu i dziedziczenia;
• Prawo handlowe – zasady dotyczące pożyczek, najmu i handlu;
• Prawo rolne – regulacje związane z własnością ziemi i pracą na roli.

Dokument ten nie tylko uporządkował życie społeczne w Babilonii, ale stał się wzorem dla późniejszych systemów prawnych w starożytnym świecie, w tym dla praw Egiptu i Hanu" (Prawo Hanowerskie).

Dziedzictwo

Po śmierci Hammurabiego tron objął jego syn Samsuiluna, jednak już po kilku dekadach Babilonia popadła w wewnętrzne rozdrożenia i została podbita przez Hetyckich oraz Kassytów. Mimo to, pamięć o Hammurabi i jego kodeksie przetrwała:

• W literaturze starożytnej – wspomniany jest m.in. w Eposie o Gilgameszu oraz w Enuma Elish;
• W sztuce – liczne reliefy i gliny przedstawiają sceny z wydawania prawa;
• W nowożytnych badaniach – kodeks Hammurabiego jest przedmiotem licznych analiz prawnych i historycznych, wpływając na współczesne dyskusje o prawie naturalnym.

Przypisy i literatura

1. R. A. Smith, Historia Babilonii, Warszawa 2003.
2. J. van De Mieroop, The Old Babylonian Period, Oxford 2005.
3. J. Badian, Hammurabi’s Legal Code, Cambridge 1975.
4. W. Chmielewska, Kod Hammurabiego – analiza językowa, Kraków 2011.