Plutarch

Plutarch (łac. Plinius, grecki: Πλούταρχος) – grecki filozof, historyk i eseista, żyjący w I i II wieku n.e. Jego twórczość, zwłaszcza Żywoty równoległe (Parallel Lives), wywarła ogromny wpływ na późniejszą historiografię i literaturę europejską.

Życiorys

Plutarch urodził się w Chalkis na wyspie Eubea, w rodzinie zamożnych ziemian. Dokładna data urodzenia nie jest znana, ale tradycyjnie przyjmuje się rok 46 n.e. Wychowany w tradycji jonizmu, studiował pod kątem filozofii u Gaiusa Septjusza Ksenofonta oraz Menedema.

Po ukończeniu edukacji Plutarch powrócił do Chalkis, gdzie pełnił funkcję archonta, a później przewodniczącego sądu. W 107 roku przeniósł się do Rzymu, gdzie spędził ostatnie lata życia, zmarł prawdopodobnie w 164 n.e.

Dzieła

Do najważniejszych prac Plutarcha zalicza się:

• Żywoty równoległe (Parallel Lives) – seria biografii greckich i rzymskich postaci, zestawionych w pary w celu wykazania podobieństw i różnic moralnych.
• Moralia – zbiór esejów i traktatów obejmujących tematy takie jak etyka, prawo, religiologia, edukacja (pedagogika) i filozofia.
• Traktaty filozoficzne – choć ich liczba jest mniejsza, zawierają dyskusje nad stoicyzmem i platonizmem.

Styl i tematyka

Plutarch łączył w swoich tekstach historiografię z filozofią, kładąc duży nacisk na moralne lekcje płynące z losów wielkich postaci. Jego biografie nie ograniczają się jedynie do faktów politycznych, ale starają się ukazać charakter, cnoty i wady bohaterów, co czyni je cennym źródłem dla badań nad etyką i psychologią starożytną.

Wpływ i znaczenie

Twórczość Plutarcha przetrwała ponad tysiąc lat, wpływając na:

• Renesans – zwłaszcza na humanistów takich jak Erasmus z Rotterdamu, którzy wykorzystywali Żywoty równoległe jako wzorzec moralnej edukacji.
• Oświecenie – krytycy i filozofowie, m.in. Voltaire, czerpali z Plutarcha inspirację do porównań między kulturą grecką a rzymską.
• Rozwój biografii jako gatunku literackiego – struktura "życia równoległego" stała się modelem dla późniejszych biografów, w tym Henryka Sienkiewicza i MayC.

Bibliografia

Wśród najważniejszych wydań Moralii i Żywotów równoległych wyróżnia się:

• Plutarch. Żywoty równoległe. Tłumaczenie: Janusz Błoński. Warszawa: PWN, 2005.
• Plutarch. Moralia. Tłumaczenie: Marek Kwiatkowski. Kraków: Wiedza Powszechna, 2012.

Zobacz także

Sokrates, Arystoteles, Cyceron, Historia starożytna, Literatura klasyczna.