Septuaginta

Septuaginta (łac. Septuaginta, w skrócie LXX) – grecki przekład Biblii Hebrajskiej, wykonany w III‑II w. p.n.e. w Aleksandrii. Jest to najstarszy zachowany przekład Starego Testamentu na język hellenistyczny i jedna z najważniejszych świadectw rozwoju tekstu biblijnego.

Geneza i nazwa

Nazwa Septuaginta (łacińska liczba „siedemdziesiąt”) pochodzi od tradycyjnej opowieści, że tłumaczenie wykonało siedemdziesięciu żydowskich uczonych, po sześć z każdego ze dwunastu plemion Izraela. Według Jozefa Flawiusza proces rozpoczął się w III wieku p.n.e. na dworze ptolemejskiego władcy Ptolemeusza I Soter, a zakończył w II wieku p.n.e..

Zakres tłumaczenia

Septuaginta obejmuje wszystkie księgi Starego Testamentu przyjęte w kanonie żydowskim, a także dodatkowe teksty (tzw. deuterokanoniczne), takie jak Mądrość Salomona, Tobias, Judytę i Makkabeuszy. W późniejszych wersjach chrześcijańskich włączono również Księgę Mądrości i Barucha.

Historia i rola

• Alexandria – główne centrum tłumaczenia; arystokratyczna społeczność żydowska posługiwała się językiem greckim, co wymusiło potrzebę „hermeneutycznego” przekładu.
• Tradycja żydowska – niektórzy rabini (np. w Talmudzie) przyjmowali Septuagintę jako autorytatywną, zwłaszcza w kontekście targumów i liturgii.
• Chrześcijaństwo – Septuaginta stała się podstawowym tekstem biblijnym wczesnego Kościoła. Cytaty w Nowym Testamencie pochodzą najczęściej właśnie z LXX, co świadczy o jej powszechnym użyciu wśród pierwszych chrześcijan.
• Manuskrypty – najważniejsze świadectwa tekstu LXX to m.in. Codex Sinaiticus, Codex Vaticanus oraz papirusy (Papirus 𝔓⁴⁵, Papirus 𝔓⁴⁶).

Charakterystyka językowa

Przekład został wykonany w klasycznej odmianie greki hellenistycznej, zachowując wiele elementów semickich – m.in. tłumaczenia fraz idiomatycznych i terminologii religijnej (np. שָׁלוֹם jako εἰρήνη). Wielokrotnie tłumaczenie podlegało korektom i redakcjom, co doprowadziło do powstania kilku wariantów (tzw. szkoły alexandryjskiej, szkoły kandakejskiej).

Znaczenie dla badań tekstualnych

Septuaginta jest kluczowym źródłem przy porównywaniu tekstów biblijnych. Dzięki niej badacze mogą:

1. Ocenić wczesne formy hebrajskiego tekstu biblijnego, gdyż w niektórych miejscach LXX odzwierciedla starsze tradycje niż Masora.
2. Śledzić rozwój kanonu biblijnego w judaizmie i chrześcijaństwie.
3. Zrozumieć kontekst kulturowy i teologiczny wczesnego Kościoła, zwłaszcza w odniesieniu do interpretacji mesjanistycznych.

Współczesne wydania

Obecnie dostępne są liczne krytyczne edycje Septuaginty, m.in.:

• Rahlfs’ Greek New Testament and Septuagint – edycja opracowana przez Alfreda Rahlfsa.
• Nestle-Aland – łącząca tekst LXX z krytycznym aparatem nowoczesnych badań.
• Wersje elektroniczne w bazie Thesaurus Linguae Graecae oraz w projekcie Bible OCR.

Podsumowanie

Septuaginta pozostaje jednym z najważniejszych osiągnięć starożytnej literatury religijnej. Nie tylko umożliwiła przyswojenie dziedzictwa biblijnego przez społeczność hellenistyczną, ale także stanowi niewyczerpane źródło dla teologów, filologów i historyków badających początki judaizmu i chrześcijaństwa.