encyklopedia.space

Serbia

Serbia (Serbia, po serbsku Srbija) – państwo położone w południowo‑środkowej Europie, w regionie znanym jako Bałkany. Graniczy z Bośnią i Hercegowiną, Chorwacją, Węgrami, Rumunią, Bułgarią, Macedonią Północną oraz Czarnogórą. Od 2006 roku jest niezależnym państwem, po odejściu Czarnogóry z Unii Państw Serbii i Czarnogóry.

Geografia

Powierzchnia Serbii wynosi około 88 361 km². Kraj leży w środkowej części Półwyspu Bałkańskiego i obejmuje różnorodne krajobrazy: równiny dorzecza Dunaju, południowe góry (np. Góry Karyńskie) oraz liczne kotliny. Najwyższym szczytem jest Góra Tara (2 169 m n.p.m.). Najważniejsze rzeki to Dunaj, Sawa i Morawa. Klimat jest umiarkowany kontynentalny, z ciepłymi latami i chłodnymi zimami.

Historia

Historia Serbii sięga średniowiecza, kiedy to na terenach dzisiejszego kraju powstało Księstwo Serbskie. W XII i XIII wieku pod panowaniem dynastii Nemanjić rozwijało się średniowieczne Królestwo Serbii. Po upadku państwa w 1389 r. pod wpływem Imperium Osmańskiego, obszar ten był częścią Imperium Osmańskiego aż do XIX wieku.

W 1804 r. wybuchło Powstanie Serbskie, które doprowadziło do odzyskania niepodległości i utworzenia Księstwa Serbskiego pod protektoratem Rosji. W 1878 r. na mocy Traktatu w Berlinie Serbia uzyskała pełną suwerenność.

Po I wojnie światowej Serbia stała się jednym z filarów nowo utworzonego królestwa Jugosławii (kraj ten przyjął nazwę Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców, później Jugosławia). Po II wojnie światowej powstała Socjalistyczna Federacyjna Republika Jugosławii (JFRJ), w której Serbia była jedną z sześciu republik.

Rozpad Jugosławii w latach 1990‑2000 doprowadził do serii konfliktów, w tym wojny w Bośni i Hercegowinie i Kosowie. W 2006 r. po referendum Czarnogóry odrzuciła dalsze pozostawanie w federacji, a Serbia stała się niepodległym państwem.

Polityka

Serbia jest republiką parlamentarną. Prezydent jest wybierany w wyborach powszechnych na pięcioletnią kadencję. Władza ustawodawcza należy do jednokomorowego Parlamentu (Zgromadzenie Narodowe) składającego się z 250 posłów. System partyjny jest wielopartyjny; najważniejsze partie to Stronnictwo Serbskie (SNS) oraz koalicja Zjednoczona Partia Rozwojowa (ZRS).

Serbia aspiruje do członkostwa w Unii Europejskiej i prowadzi negocjacje akcesyjne od 2014 r., jednak otwarcie statusu niepodległego kosowo‑serbskiego regionu Kosowa pozostaje kluczowym wyzwaniem.

Gospodarka

Gospodarka Serbii opiera się na rolnictwie, przemyśle (górnictwo, przemysł metalurgiczny, tekstylny, spożywczy) oraz usługach. Najważniejsze towary eksportowe to: maszyny i urządzenia, pojazdy, produkt rolny (głównie pszenica i owoce), a także energia (w tym węgiel i energia hydroelektryczna).

Stolica Belgrad jest centrum finansowym, a w regionie Wojwodiny rozwijają się nowoczesne parki przemysłowe.

Kultura

Serbska kultura to bogata mieszanka wpływów wschodnio‑i zachodnioeuropejskich. Tradycyjna muzyka ludowa (np. instrumenty takie jak gusle) oraz taniec kolo są ważnym elementem życia społecznego. W literaturze wybitne postacie to Ivo Andrić (laureat Nobla w dziedzinie literatury) i Miloš Crnjanski.

W architekturze można wyróżnić zabytki bizantyjskie (kościół św. Sawy w Belgradzie), okresy osmańskie (twierdza Kalemegdan) oraz modernistyczne budynki z lat 20. i 30. XX wieku.

Serbskie kuchnie słyną z potraw takich jak ćevapčići, sarma, pljeskavica oraz słodkich wypieków (kolač, baklava).

Demografia

Według danych z 2023 r. Serbia liczy około 6,9 mln mieszkańców. Największą grupę stanowią Serbowie (ok. 84 %), mniejszości obejmują m.in. Węgrów, Bośniaków, Albańczyków i Romów.

Językiem urzędowym jest serbski, który używa zarówno cyrylicy, jak i alfabetu łacińskiego. Religia dominująca to serbski kościół prawosławny, stanowiący ponad 80 % ludności.

Podstawowe informacje

Patrz także