South Dakota (Dakota Południowa)

South Dakota, w języku polskim Dakota Południowa, to stan położony w środkowo‑zachodniej części Stanów Zjednoczonych. Graniczy z Dakotą Północną na północy, z Nebraska i Iowa na wschodzie, z Nebraska i Kansas na południu oraz z Montaną na zachodzie. Stan zajmuje powierzchnię 77 116 km², co czyni go 17‑tym pod względem wielkości w USA.

Historia

Obszar dzisiejszej Dakoty Południowej od wieków zamieszkiwały liczne plemiona rdzennych Amerykanów, m.in. Lakota, Dakota i Nimiipuu (Nez Percé). W XVIII i XIX wieku teren ten był przedmiotem rywalizacji pomiędzy Francją, Hiszpanią i Wielką Brytanią. Po zakupie Louisiany w 1803 roku obszar stał się częścią tzw. Terrytorium Montany.

W 1861 roku powstało Terrytorium Dakot, które w 1889 roku zostało podzielone na dwa oddzielne stany – Dakotę Północną i Dakotę Południową. 2 listopada 1889 roku obydwa stany zostały przyjęte do Unii jako 39‑ty i 40‑ty stan.

Geografia

Położenie geograficzne Dakoty Południowej cechuje się rozległymi równinami północno‑zachodniej części, znanymi jako Great Plains, oraz wyżyną Black Hills w zachodniej części stanu, gdzie znajduje się słynny pomnik Mount Rushmore. Najwyższym punktem jest szczyt Harney Lake (2126 m n.p.m.).

Główne rzeki to Missouri River, przepływająca wzdłuż granicy zachodniej, oraz James River. Jeziora, takie jak Lake Oglala, tworzą istotne zasoby wodne i rekreacyjne.

Klimat

Klimat jest kontynentalny, z gorącymi, suchymi latami i mroźnymi, śnieżnymi zimami. Średnia roczna temperatura wynosi około 7 °C, a opady są rozłożone nierównomiernie – najwięcej w rejonie Black Hills, a najmniej na równinach północno‑zachodnich.

Demografia

Według spisu ludności z 2020 roku populacja wynosiła około 887 000 osób. Największe skupiska ludności znajdują się w okolicach Sioux Falls oraz Rapid City. Mieszkańcy pochodzą z różnych grup etnicznych: Amerykanie pochodzenia europejskiego (ok. 84 %), rdzennych Amerykanów (ok. 9 %), oraz mniejszości afroamerykańskie i latynoamerykańskie.

Gospodarka

Gospodarka Dakoty Południowej opiera się głównie na rolnictwie, hodowli bydła, wydobyciu surowców naturalnych (węgiel, złoto, uran) oraz turystyce. Najważniejsze uprawy to pszenica, kukurydza i soja. Turystykę napędzają atrakcje takie jak Mount Rushmore, Badlands National Park oraz liczne tereny rekreacyjne w Black Hills.

Kultura i edukacja

Stan ma bogatą tradycję kultury rdzennych Amerykanów, czego przykładem są festiwale w Pine Ridge oraz sztuka Lakota. Wśród uczelni wyższych wyróżnia się University of South Dakota w Vermillion oraz South Dakota State University w Brookings.

Polityka

Stolicą jest Pierre, natomiast największym miastem jest Sioux Falls. Dakota Południowa posiada dwa członkostwa w Senacie USA oraz jednego przedstawiciela w Izbie Reprezentantów. Stan od lat jest uważany za tzw. bellwether, czyli wskaźnikowy wyborczo.

Transport

Sieć drogowa obejmuje autostrady międzystanowe I‑90 i I‑29, które łączą główne miasta z sąsiadującymi stanami. Lotnisko międzynarodowe w Sioux Falls zapewnia połączenia lotnicze z większymi ośrodkami w USA.

Znane miejsca i atrakcje

• Mount Rushmore National Memorial – monumentalny pomnik czterech prezydentów USA wyrzeźbiony w granicie.
• Badlands National Park – park narodowy z niezwykłymi formacjami erozyjnymi i bogatą fauną.
• Custer State Park – rezerwat przyrody słynący z populacji bizonów.
• Crazy Horse Memorial – wciąż rozbudowywany pomnik przyrodniczy.

Ważne daty

• 1840 rok – Traktat Fort Laramie, w którym pierwotnie przyznano ziemie plemionom Lakota.
• 1861 rok – Utworzenie Terrytorium Dakot.
• 1889 rok – Przyjęcie Dakoty Południowej i Północnej do Unii.
• 1939 rok – Oficjalne otwarcie Mount Rushmore.

Bibliografia i dalsze informacje

Artykuły powiązane: Stan Zjednoczony, Dakota Północna, Lakota, Badlands, Black Hills.