Stary Testament

Stary Testament (łac. Vetus Testamentum) – pierwsza część Biblii w tradycji judeochrześcijańskiej, będąca zbiorem tekstów religijnych, historycznych i poetyckich, które powstały w okresie od XII do II wieku p.n.e. oraz zostały uznane za kanoniczne zarówno w judaizmie, jak i w chrześcijaństwie. W zależności od tradycji religijnej liczba i kolejność ksiąg różnią się nieco: w kanonie żydowskim (tzw. Tanach) znajduje się 24 księgi, natomiast w kanonie katolickim i prawosławnym – 39 ksiąg, a w kanonie protestanckim – 39 ksiągi, podzielone na trzy główne części.

Struktura i podział

W tradycji chrześcijańskiej Stary Testament dzieli się na trzy główne sekcje:

• Księgi Piotra Mojżesza (Prawo) – Księga Rodzaju, Księga Wyjść, Księga Kapłańska, Księga Liczb, Księga Powtórzonego Prawa.
• Księgi Historyczne – Księga Jozuego, Sędziowie, Rut, 1 Samuela, 2 Samuela, 1 Królewska, 2 Królewska, Izajasz i inne.
• Księgi Mądrościowe i Prorockie – Psalmów, Przysłów, Koheleta (Eklezjastesa), Hioba, Ezechiela, Jeremiasz oraz zbiór proroków mniejszych, takich jak Amos czy Micheasz.

Języki i teksty źródłowe

Większość ksiąg Starego Testamentu została napisana w hebrajskim, natomiast niektóre fragmenty (np. niektóre fragmenty Księgi Daniela oraz części Księgi Ezdrasza) są w aramejskim. Teksty te zachowały się w kilku rękopisach, z których najważniejsze to Zwoje znad Morii (tzw. Zwoje Martynika), Septuaginta (greckie tłumaczenie) oraz targumy (tłumaczenia aramejskie).

Historia powstania i kanonizacji

Proces formowania kanonu Starego Testamentu rozciągał się na kilka stuleci. Pierwsze formy tekstów pojawiły się w okresie od XIII do XI wieku p.n.e., a ich spisane wersje datuje się co najmniej na VII–VI wiek p.n.e. Ezra i Nehemiasz odgrywają kluczową rolę w redakcji i utrwaleniu tekstu hebrajskiego. Ostateczne zamknięcie kanonu żydowskiego nastąpiło prawdopodobnie w II wieku n.e., natomiast w chrześcijaństwie decyzje kanoniczne sformalizowano na soborach w Hippos (393 r.), Kartaginie (397 r.) i Cartagine (419 r.).

Teksty apokryficzne i deuterokanoniczne

W tradycji katolickiej i prawosławnej do Starego Testamentu włączono dodatkowe księgi, zwane deuterokanonicznymi lub apokryficznymi. Należą do nich m.in. Księga Tobiasza, Judit, Mądrość Salomona, Mądrość Syracha (Józefa), Baruch oraz dodatki do Księgi Daniela (Bel i Zaratustra, Modlitwa Azazy i Pieśń Trzech Młodzieńców). W tradycji protestanckiej te księgi są uznawane za niekanoniczne, choć często wydawane są w sekcji „Apokryfy”.

Recepcja i wpływ kulturowy

Stary Testament wywarł ogromny wpływ na rozwój teologii, etyki, sztuki i literatury zachodniej. Motywy biblijne są obecne w dziełach takich artystów jak Michał Anioł, Rembrandt czy John Milton. W literaturze znajdziemy odwołania w poezji Szekspira, w powieściach Flauberta czy w nowoczesnych interpretacjach egzystencjalnych autorów Camusa.

Współczesne badania

Badania nad Starym Testamentem obejmują krytykę tekstu, krytykę historyczną, archeologię biblijną oraz teologię systematyczną. Projekty takie jak Hebrajski Projekt czy cyfrowe edycje Biblia Hebraica Stuttgartensia umożliwiają dostęp do pierwotnych manuskryptów i ich porównywanie.

Bibliografia

• J. K. T. Księga Rodzaju – ed. Polski Przegląd Bibliologiczny, 2018.
• M. S. Septuaginta – przekład grecki, tom I–III, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2020.
• P. R. Zwoje nad Morii (Qumran), monografia, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2019.
• A. K. Isaac Newton, Chronologia biblijna, wyd. 2021.