Syks‑Picot (porozumienie Sykes‑Picot)

Porozumienie Sykes‑Picot, formalnie znane jako układ o podziale stref wpływów w świecie arabskim, było tajnym porozumieniem zawartym w 1916 roku pomiędzy przedstawicielami Wielkiej Brytanii a Francji. Dokument został opracowany przez brytyjskiego dyplomatę Sir Marka Sykesa oraz francuskiego doradcę Françoisa Picota. Jego celem było wyznaczenie stref wpływów w regionie „Arabskim” po przewidywanym rozpadzie Imperium Osmańskiego w trakcie Pierwszej Wojny Światowej.

Historia i kontekst

W czasie I Wojny Światowej mocarstwa zachodnie poszukiwały sposobu, który zapewniłby im kontrolę nad strategicznymi terenami Bliskiego Wschodu – regionem bogatym w ropę, szlaki handlowe i dostęp do Morza Śródziemnego. W 1916 roku Sykes i Picot przeprowadzili serię rozmów, które doprowadziły do sporządzenia dokumentu określającego podział terytorialny: Francja otrzymała kontrolę nad Syria i Libanem, natomiast Wielka Brytania objęła Irak i część Zatoki Perskiej, w tym Zatokę Arabską.

Główne postanowienia

• Strefa francuska: obejmowała obszar od wschodniej Syrii po Liban oraz część zachodniej Palestyny.
• Strefa brytyjska: obejmowała Irak, Erytreę oraz część Zatoki Perskiej (obecny Kuwejt).
• Strefy międzynarodowe: pewne obszary, m.in. Jerozolima, miały pozostać pod międzynarodową administracją (choć w praktyce nie doszło do ich realizacji).
• Umowa o ochronie Rosji: w projekcie przewidziano utworzenie mandatu na obszary należące wcześniej do Imperium Osmańskiego, które później zostały przekazane pod kontrolę Ligi Narodów.

Skutki i konsekwencje

Porozumienie Sykes‑Picot wywarło długotrwały wpływ na kształt współczesnego Bliskiego Wschodu. Jego granice przyczyniły się do:

• powstania nowoczesnych państw arabsko‑muzykalnych, w tym Iraku i Jordanii;
• narastających napięć pomiędzy ludnością arabską a mocarstwami zachodnimi, co doprowadziło do powstania ruchu narodowo‑wyzwoleczego narodu arabskiego;
• zawiązania konfliktów religijnych i etnicznych, zwłaszcza w rejonie Syrii i Libanu;
• kwestii nieuregulowanej w sprawie Jerozolimy, będącej jedną z przyczyn późniejszych konfliktów izraelsko‑palestyńskich.

Kontrowersje i krytyka

Porozumienie często jest krytykowane jako przykład imperializmu i kolonialnej polityki podziału. Arabowie postrzegają je jako zdradę ich dążeń niepodległościowych, zwłaszcza w kontekście obietnic niepodległości udzielonych podczas korespondencji Huszejni Mahamada. Współcześnie dokument ten jest przywoływany przez ruchy antyimperialne oraz w debatach o geopolityce regionu.

Dziedzictwo

Choć formalne postanowienia Sykes‑Picot zostały częściowo zmodyfikowane w wyniku późniejszych traktatów (np. Traktat z Sèvres oraz Traktat z Los Angeles), granice zaproponowane w 1916 r. w dużej mierze przetrwały do dziś. Współczesne konflikty w Syrii, Iraku i Libanie są często analizowane pod kątem ich historycznej genezy związanej z tym porozumieniem.

Źródła i dalsza lektura

Więcej informacji na temat porozumienia można znaleźć w artykułach poświęconych Imperium Osmańskiemu, historii Bliskiego Wschodu oraz polityce międzynarodowej w pierwszej połowie XX wieku.