Twelver (dwanaście imami)

Twelver, po polsku dwanaście imami (szkoła znana również jako Ithnaʿašarijja), jest głównym odłogiem sziaizmu, wyznawanym przez ponad 80% szyitów na świecie. Nazwa pochodzi od wiary w dwunastu kolejnych imamów, którzy są uważani za duchowych i politycznych przywódców muzułmańskiej wspólnoty po śmierci proroka Mahometa.

Geneza i rozwój

Podstawy doktryny twelver wykształciły się w VII i VIII wieku n.e. w kontekście sporów o przywództwo po śmierci Mahometa. Najważniejsze momenty:

• odrzucenie pierwotnych kalifów (Abu Bakr, Umar i Usman) na rzecz Aliego ibn Abi Taliba jako pierwszego imama,
• rozwój teologii pod wpływem uczonych takich jak Al-Kulayni i Al-Mufid,
• przyjęcie koncepcji „ukrytego” dwunastego imama, Mahdiego, w IX wieku.

Podstawowe wierzenia

Główne elementy doktryny twelver obejmują:

• Imamat – niepowtarzalne przywództwo dwunastu imamów, począwszy od Aliego i kończąc na Mahdi, który według wierzeń ma powrócić w czasach ostatecznych.
• Jedność Boga (tawhid) – podkreślenie absolutnej jedności i transcendencji Boga.
• Wiedza i nieomylność imama – każdy z dwunastu imamów jest uważany za nieomylny w sprawach religijnych i moralnych.
• Wspólnota i prawo religijne (szariat) – życie zgodne z zasadami islamu, przy jednoczesnym uznaniu roli przywódców duchowych.

Struktura religijna i rytuały

W praktyce codziennej wyznawcy twelver uczestniczą w:

• modlitwach pięciokrotnych (salat), przy czym w piątki często odmawia się dodatkową modlitwę duha w intencji imama.
• świętach upamiętniających życie imamów, zwłaszcza w Ašurę – upamiętnienie męczeństwa Husajna ibn Ali, drugiego imama.
• pielgrzymkach do miejsc świętych, jak Karbala i Meca, z szczególnym akcentem na odwiedziny grobów imamów.

Geograficzny zasięg

Najliczniejsi wyznawcy twelver zamieszkują:

• Iran – państwo, w którym islam szyicki (głównie twelver) jest oficjalną religią.
• Irak – szczególnie regiony wokół Karbala i Nadżaf, siedziby dwóch pierwszych imamów.
• Azerbejdżan, Liban, oraz części Bahrajnu i Arabii Saudyjskiej.

Instytucje i przywódcy

Współczesne struktury religijne twelver obejmują:

• Marża‘e – najwyżsi uczeni, których opinie prawne (fatwy) są powszechnie respektowane.
• Wilayat al-faqih – system przywództwa politycznego w Iranie, oparty na teologii twelver.
• Szkoły teologiczne, takie jak hawza w Nadżafie, będące ważnym ośrodkiem edukacji szyickiej.

Różnice wobec innych odłamów szyizmu

W porównaniu z innymi grupami szyickimi, np. isma‘ilickimi czy zaidzkimi, twelver wyróżnia się:

• akceptacją dwunastu imamów (innych odłamów uznaje ich mniejszą liczbę),
• przyjęciem doktryny Mahdi jako ostatniego, ukrytego imama,
• silniejszym powiązaniem z prawem szariatu i tradycją hadiszy.

Współczesne wyzwania i perspektywy

W XXI wieku wyznawcy twelver stoją przed wyzwaniami takimi jak:

• dialog interreligijny z chrześcijaństwem i judaizmem,
• integracja młodego pokolenia w diaspora, zwłaszcza w Europie i Ameryce Północnej,
• debata nad rolą kobiet w życiu religijnym i społecznym,
• kontynuacja tradycji edukacyjnych w hawzie w obliczu globalizacji.

Bibliografia

Podstawowe opracowania na temat twelver:

• Al‑Tabarī, Historia – klasyczne źródło wczesnych szyickich tradycji.
• Nasr, Seyyed Vali — Imamat i szariat w szyickim islamie (wyd. 1998).
• Keddie, Nikki R. — Religion and Revolution in Iran (wyd. 2002).

Artykuł powstał w oparciu o dostępne źródła akademickie oraz materiały encyklopedyczne.