Światowa organizacja zdrowia

Światowa organizacja zdrowia (WHO) jest międzynarodową agencją Organizacji Narodów Zjednoczonych odpowiedzialną za koordynację działań w zakresie ochrony zdrowia publicznego na całym świecie. Siedzibą WHO jest Genewa w Szwajcarii.

Historia

WHO została założona 7 kwietnia 1948 roku, po II wojnie światowej, w celu zwalczania chorób zakaźnych oraz podnoszenia poziomu opieki zdrowotnej w krajach rozwijających się. Jej powstanie było wynikiem uchwały Zgromadzenia Ogólnego ONZ.

Misja i cele

Podstawowym celem WHO jest osiągnięcie najwyższego możliwego poziomu zdrowia dla wszystkich ludzi. Do najważniejszych zadań organizacji należą:

• Monitorowanie i kontrola chorób zakaźnych oraz niezakaźnych,
• Opracowywanie międzynarodowych standardów medycznych i wytycznych,
• Wspieranie państw członkowskich w budowie i rozwijaniu systemów opieki zdrowotnej,
• Promowanie zdrowego stylu życia oraz działań profilaktycznych,
• Reagowanie na sytuacje kryzysowe, takie jak pandemie i klęski żywiołowe.

Struktura organizacyjna

WHO składa się z kilku podstawowych organów:

1. Zgromadzenie Światowe – najwyższy organ decyzyjny, spotykający się co dwa lata.
2. Rada Wykonawcza – składa się z 34 członków wybieranych przez Zgromadzenie Światowe.
3. Biuro Regionalne – podzielone na sześć regionów: Afryka (AFRO), Ameryka (PAHO), Europa (EURO), Wschodnia Azja (SEARO), Ameryka Łacińska i Karaiby (AMRO) oraz Zachodnia Pacyfik (WPRO).
4. Dyrekcja Generalna – kierowana przez Dyrektora Generalnego, aktualnie Teda Adhanoma Ghebreyesusa (stan na 2024 rok).

Działalność i najważniejsze programy

W ciągu swojego istnienia WHO uruchomiła liczne programy, które znacząco wpłynęły na zdrowie globalne:

• Program Eliminacji Polio – od 1988 roku zmniejszył liczbę przypadków polio o ponad 99 %.
• Inicjatywa Walki z HIV/AIDS – zapewnia dostęp do terapii antyretrowirusowej w krajach o wysokim wskaźniku zakażenia.
• Strategia Globalna na rzecz Żywienia – walczy z niedożywieniem i otyłością.
• Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób (ICD) – standard klasyfikacji diagnoz medycznych, obecnie w wersji ICD‑11.
• Światowy Raport o Zdrowiu – coroczna publikacja analizująca trendy zdrowotne i wyzwania.

Finansowanie

Budżet WHO jest finansowany z dwóch głównych źródeł:

1. Składki członkowskie – obowiązkowe wpłaty wszystkich państw członkowskich ONZ.
2. Darowizny i fundusze ochotnicze – pochodzące od rządów, organizacji pozarządowych oraz sektora prywatnego.

W 2023 roku łączny budżet organizacji wyniósł ≈ 5,5 miliarda dolarów amerykańskich.

Krytyka i kontrowersje

Choć WHO jest uznawana za kluczowego gracza w globalnym systemie zdrowotnym, nie jest wolna od krytyki. Najczęstsze zarzuty obejmują:

• Powolna reakcja na niektóre kryzysy zdrowotne, np. pandemię COVID‑19.
• Polityczne naciski ze strony niektórych państw członkowskich, wpływające na przyznawanie grantów i priorytety działań.
• Brak przejrzystości w procesie wyboru Dyrektora Generalnego i członków Rady Wykonawczej.

Współpraca międzynarodowa

WHO współpracuje z licznymi podmiotami, w tym z:

• UNDP,
• Bankiem Światowym,
• Międzynarodowym Czerwonym Krzyżem (ICRC),
• Organizacją Lekarze bez Granic.

Perspektywy na przyszłość

W najbliższych latach WHO koncentruje się na:

• Wzmacnianiu systemów zdrowotnych w regionach o niskim dochodzie,
• Rozwoju telemedycyny i cyfrowych rozwiązań zdrowotnych,
• Przeciwdziałaniu zmianom klimatycznym i ich wpływowi na zdrowie,
• Opracowywaniu strategii przeciwko nowym patogenom i rezerwie biologicznej.

Bibliografia

1. Statuty Światowej organizacji zdrowia (1948).
2. World Health Organization – Raport o stanie zdrowia globalnego 2022.
3. J. Smith, „Historia WHO”, Wydawnictwo Medyczne, 2020.

Artykuł opiera się na dostępnych źródłach wewnętrznych encyklopedii oraz publikacjach WHO dostępnych do publicznego wglądu.