1980

Rok 1980 był okresem intensywnych przemian politycznych, gospodarczych i kulturowych na całym świecie. Wydarzenia tego roku wywarły trwały wpływ na dalszy bieg dziejów, przyczyniając się do przełomów w relacjach międzynarodowych, rozwoju technologii oraz kształtowania nowych trendów w sztuce i sporcie.

Polityka i wydarzenia międzynarodowe

• W Polsce odbyły się pierwsze wolne wybory do Sejmu w ramach Sierpnia 1980, kiedy to w Gdańsku powstał Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Solidarność.
• W Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich doszło do inwazji na Afganistan (grudzień 1979) i kontynuacji walk, które trwały w 1980 roku.
• W Stanach Zjednoczonych prezydentem był Jimmy Carter, a w listopadzie odbyły się wybory prezydenckie, w których wygrał Ronald Reagan.
• W Iranie trwała wojna z Irakiem, a w Iraku doszło do inwazji na Iran (wrzesień) – konflikt, który utrzymywał się przez osiem lat.
• W Afryce zakończyła się wojna domowa w Angoli, a w Etiopii wybuchła wojna o niepodległość Eritreii.

Gospodarka i kryzys energetyczny

Rok 1980 był naznaczony kontynuacją kryzysu energetycznego, który rozpoczął się w 1979 roku. Wzrost cen ropy naftowej doprowadził do inflacji i recesji w wielu gospodarkach zachodnich. W odpowiedzi pojawiły się próby ograniczenia zużycia energii oraz rozwój alternatywnych źródeł, takich jak energia jądrowa oraz odnawialne.

Kultura i sztuka

Film

• Premiery: „The Shining” w reżyserii Stanleya Kubricka oraz „Star Wars: Episode V – The Empire Strikes Back” w reżyserii Irvina Kershnera.
• W Polsce popularnym gatunkiem stały się filmy historyczne, m.in. „Czterdziestolatek” (serial telewizyjny) oraz „Gorączka tygodnia”.

Muzyka

W USA i Europie zdominowały listy przebojów zespoły takie jak AC/DC (album Back in Black) oraz John Lennon (singiel „Imagine” powracał do szczytów list). W Polsce wielką popularnością cieszyły się zespoły Budka Sieradz i Kombi.

Literatura

Na światowych listach bestsellerów pojawiły się powieści Johna Grishama („The Firm”) oraz Stephen King („Misery”). W Polsce wydano „Czarne Jezioro” Jana Brzechwy oraz powieść „Kroniki Wrocławskie” Olgi Tokarczuk.

Nauka i technika

• W NASA rozpoczęto program Space Shuttle, a 12 kwietnia 1980 roku odbył się pierwszy lot testowy orbitalny Space Shuttle Columbia.
• W Chińskich laboratoriach przeprowadzono pierwsze eksperymenty z technologią komputerów osobistych, które przyczyniły się do popularyzacji PC w późniejszych latach.
• W Polsce przyjęto nowy program badawczy Polski Korpus Naukowców, który umożliwił współpracę międzynarodową w dziedzinie fizyki jądrowej.

Sport

W Zimowych Igrzyskach Olimpijskich w Lake Placid (USA) najbardziej zapamiętane zostały wyścigi bobslejów oraz triumf amerykańskiego zespołu hokejowego, który w meczu o złoto pokonał ZSRR – tzw. „Cud w Lake Placid”.

W Letnich Igrzyskach Olimpijskich w Moskwie (pull 1980 – program został odwołany z powodu konfliktu zbrojnego, co doprowadziło do pierwszego w historii bojkotu olimpiady zimowej w 1984 r.).

Śmierci i narodziny

W 1980 roku zmarło kilku wybitnych twórców i przywódców:

• John Lennon – brytyjski muzyk, członek zespołu The Beatles (zginął 8 grudnia).
• Gustav Neumann – austriacki fizyk (zmarł 5 marca).
• Akira Kurosawa – japoński reżyser filmowy (zmarł 6 września).

W tym samym roku przyszło na świat wielu przyszłych liderów i artystów, m.in.:

• Aaron Rodriguez – amerykański aktor (urodzony 13 listopada).
• Marta Kozłowska – polska lekkoatletka (urodzona 22 lutego).
• Satoshi Nakamura – japoński inżynier komputerowy (urodzony 4 maja).

Dziedzictwo i znaczenie roku 1980

Rok 1980 pozostaje symbolem przebudzenia społecznego (np. Solidarność w Polsce), intensyfikacji zimnowojennego napięcia oraz rozwoju nowoczesnych technologii, które ukształtowały dalsze dekady XX i XXI wieku.