ATA (Advanced Technology Attachment)

ATA – skrót od Advanced Technology Attachment – to rodzina standardów interfejsu interfejsu służących do podłączania dysków twardych i innych urządzeń pamięci masowej do komputera. Standard został opracowany w latach 80. XX wieku przez firmę Western Digital oraz Compaq, a później przejęty i rozwijany przez organizację ATA Committee.

Historia

Pierwsza wersja ATA, znana jako IDE (Integrated Drive Electronics), została wprowadzona na rynek w 1986 roku. W odróżnieniu od poprzednich rozwiązań, w których kontroler dysku znajdował się na płycie głównej, IDE umieszczał kontroler bezpośrednio na dysku, co znacząco upraszczało konstrukcję komputera.

W kolejnych latach standard przeszedł szereg modyfikacji:

ATA‑2 (1990) – wprowadził obsługę trybu DMA oraz przenośne pojemniki danych (cable‑select).
ATA‑3 (1992) – dodał tryb Ultra DMA i wsparcie dla dysków o pojemności do 8 GB.
ATA‑4 (1994) – wprowadził interfejs EIDE (Enhanced IDE) oraz umożliwił podłączanie do czterech urządzeń na jednej magistrali.
ATA‑5 (1996) – zwiększył maksymalną pojemność dysku do 128 GB i wprowadził tryb Ultra DMA/100.

W 2003 roku został przedstawiony najnowszy wariant – ATA‑8, który obejmował wsparcie dla dysków o pojemności do 2 TB oraz tryb Ultra DMA/133.

Budowa i zasada działania

Typowy interfejs ATA składa się z 40‑bitowego (starsze wersje) lub 80‑bitowego (z podwójnym zasilaniem) kabla z czterema przewodami zasilającymi oraz sześcioma przewodami danych. Połączenie odbywa się poprzez gniazdo IDE‑connector znajdujące się zarówno na płycie głównej, jak i na dysku.

Komunikacja w ramach ATA opiera się na protokole polegającym na wymianie poleceń i danych pomiędzy kontrolerem a dyskiem. W zależności od wersji, przepustowość może wynosić od 16 MB/s (ATA‑1) do 133 MB/s (ATA‑6/ATA‑7).

Rozwój i zastąpienie

W połowie lat 2000. tradycyjny interfejs ATA został stopniowo wypierany przez SATA (Serial ATA), które oferowało wyższą przepustowość (pierwsza wersja 1,5 Gb/s) oraz prostsze połączenia kablowe. Mimo to urządzenia z interfejsem ATA pozostawały popularne w systemach serwerowych oraz w komputerach klasy PC do późnych lat 2010.

Obecnie ATA funkcjonuje głównie w postaci PATA (Parallel ATA) – nazwy używanej do odróżnienia starego równoległego interfejsu od nowoczesnego SATA. W niektórych specjalistycznych zastosowaniach, np. w systemach wbudowanych, wciąż można spotkać płytki kontrolerów ATA.

Warianty ATA

IDE (Integrated Drive Electronics) – pierwotna nazwa, używana głównie w latach 80. i 90.
EIDE (Enhanced IDE) – rozszerzona wersja umożliwiająca wyższą pojemność i tryb DMA.
Ultra DMA – tryb DMA o zwiększonej przepustowości (DMA/33, DMA/66, DMA/100, DMA/133).
PATA (Parallel ATA) – nazwa stosowana po wprowadzeniu interfejsu SATA.
ATA‑8 – ostatnia wersja specyfikacji definiująca maksymalną pojemność i tryby transferu.

Porównanie z innymi interfejsami

Cecha	ATA / PATA	SATA	PCI Express (NVMe)
Typ połączenia	Równoległe (40/80 pinów)	Szeregowe (7 pinów)	Szeregowe (PCIe lanes)
Maksymalna prędkość (MB/s)	133	600 (SATA III)	do 3500 (PCIe 4.0 × 4)
Maksymalna pojemność dysku	2 TB	16 TB+	bez ograniczenia
Rozmiar kabla	Do 1 m (sztywne)	Do 1 m (elastyczne)	Rozbudowane złącza PCIe

Patrz także

Artykuł opracowano na podstawie dostępnych danych technicznych oraz historii rozwoju ATA. Aktualizacje będą wprowadzane w miarę pojawiania się nowych informacji o wsparciu tego standardu w nowoczesnych systemach.