Akademia Nauk
Akademia Nauk – najważniejsza instytucja naukowa w państwie, zrzeszająca wybitnych uczonych i organizująca badania naukowe na najwyższym poziomie. W różnych krajach przyjmowała odmienne formy i nazwy, ale w języku polskim termin ten najczęściej odnosi się do Rosyjskiej Akademii Nauk (wcześniej Akademii Nauk ZSRR).
Historia
Idea powstania państwowej akademii nauk wywodzi się z XVII‑XVIII‑wiecznej Europy. W Rosji pierwsze kroki podjęto w 1724 roku, kiedy to wybitny uczony Piotr I Wielki założył Uniwersytet Moskiewski i powołał Zakład Akademii Nauk. Formalnie Akademia Nauk została założona w 1725 roku w Świętym Piotrowie i od tego czasu pełniła rolę centralnego organu koordynującego działalność badawczą.
Okres caratu
W pierwszych dekadach swojego istnienia Akademia była głównie środkiem przyciągania wybitnych zachodnich uczonych, a także miejscem publikacji encyklopedii i prac naukowych. W 1765 roku przeprowadzono reorganizację, wprowadzając podział na wydziały: matematyka i fizyka, chemia, biologia, humanistyka oraz technika.
Związki z ZSRR
Po rewolucji październikowej w 1917 roku i utworzeniu Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich Akademia Nauk przeszła gruntowną przemianę. W 1925 roku została przemianowana na Akademię Nauk ZSRR, a jej struktura została dostosowana do potrzeb państwa socjalistycznego. W latach 1930‑1935 pod rządami Józefa Stalina nastąpiło silne podporządkowanie nauki celom przemysłowym i militarnym, co doprowadziło do powstania tzw. przemysłowych i militarnych zadań Akademii.
Struktura organizacyjna
Akademia Nauk jest podzielona na kilka głównych organów:
- Sekcje – grupy tematyczne (np. Sekcja Matematyki i Fizyki, Sekcja Biologii).
- Instytuty – ponad 300 jednostek badawczych rozmieszczonych w całym kraju, w tym Instytut Astronomiczny w Moskwie oraz Instytut Działalności Werwy w Ałtaju.
- Komitet Centralny – organ decyzyjny, wybierany na kadencję pięcioletnią.
Funkcje i zadania
Do najważniejszych zadań Akademii Nauk należą:
- Organizacja i koordynacja badań podstawowych i stosowanych.
- Wydawanie Dziennika Akademickiego oraz innych czasopism naukowych.
- Szkolenie młodych naukowców poprzez programy stypendialne i stypendia.
- Utrzymywanie międzynarodowych kontaktów i współpracy (np. z UNESCO).
- Tworzenie i utrzymywanie baz danych oraz bibliotek, takich jak Biblioteka Akademii Nauk.
Wybitni członkowie
W ciągu ponad trzech stuleci istnienia Akademia Nauk gościła wielu wybitnych uczonych, w tym laureatów Nagrody Nobla:
- Iwan Pawłow (fizjologia, nagroda Nobla 1904)
- Igor Tamarow (fizyka, Nobel 1958)
- Andriej Sacharow (fizyka, Nobel 1975)
- Dmitrij Mendelejew (chemia, twórca układu okresowego)
Współczesność
Po rozpadzie ZSRR w 1991 roku Akademia Nauk przeszła kolejną transformację. W 1992 roku przyjęła obecną nazwę Rosyjska Akademia Nauk i rozpoczęła proces reform:
- Uprzejma autonomia jednostek badawczych.
- Wprowadzenie finansowania rynkowego i projektów międzynarodowych.
- Rozwój programów popularyzacji nauki, takich jak Nauka na Łączniku.
Powiązane pojęcia
Warto zapoznać się także z innymi artykułami encyklopedycznymi:
Bibliografia
1. A. K. Belyaev, Historia Akademii Nauk, Moskwa 2005.
2. V. I. Lenin, O roli nauki w budowie socjalizmu, Petersburg 1922.
3. J. V. Kolesnikov, Reformy w Rosyjskiej Akademii Nauk po 1991 roku, Moskwa 2010.