Albania
Albania (oficjalna nazwa: Republika Albanii) – państwo położone w południowo‑zachodniej Europie, na Półwyspie Bałkańskim. Graniczy z Czarnogórą i Kosowem na północ, z Macedonią Północną na wschód, z Grecją na południe oraz posiada wybrzeże nad Morzem Jońskim i Morzem Adriatyckim.
Geografia
Albania zajmuje powierzchnię około 28 748 km². Kraj charakteryzuje się zróżnicowanym ukształtowaniem terenu: od nizin przybrzeżnych, przez wyżyny i góry (np. Góry Dinara, Góry Himara) po płaskowyże. Najwyższym szczytem jest Korab (2764 m n.p.m.).
Hydrogeografia
Kraj jest bogaty w rzeki i jeziora, z których najważniejsze to Vjosa, Drin oraz sztuczne Jezioro Szkodra, największe w regionie bałkańskim.
Historia
Obszar współczesnej Albanii był zamieszkany już w prehistorii. W starożytności zamieszkiwały go iliryjskie plemiona, a później tereny zostały podbite przez Imperium Rzymskie. Po upadku Cesarstwa Rzymskiego region przechodził pod panowanie Bizancjum, a następnie Imperium Osmańskiego, które utrzymało się aż do XIX wieku.
W 1912 roku, po I wojnie bałkańskiej, Ismail Qemali ogłosił niepodległość Albanii (1912 roku). Okres międzywojenny cechował się niestabilnością polityczną, a w 1939 roku kraj został okupowany przez Włochy. Po II wojnie światowej Albania stała się państwem socjalistycznym pod przywództwem Envera Hoxhy. System komunistyczny upadł w 1991 roku, co zapoczątkowało transformację polityczno‑gospodarczą.
Polityka
Albania jest republiką parlamentarną. Najwyższym organem władzy ustawodawczej jest Zgromadzenie Narodowe (Kuvendi), składające się z 140 deputowanych. Prezydent, wybierany w wyborach powszechnych, pełni funkcję reprezentacyjną, natomiast premier stoi na czele rządu.
Stolica i administracja
Stolicą i największym miastem jest Tirana. Kraj podzielony jest na 12 gubernatoratów (qark), które z kolei dzielą się na gminy.
Gospodarka
Po transformacji ustrojowej Albania przeszła z gospodarki centralnie planowanej na gospodarkę rynkową. Główne sektory to rolnictwo (uprawa oliwek, owoców, warzyw), przemysł (przetwórstwo metalurgiczne, tekstylia) oraz turystyka, zwłaszcza w nadmorskich miejscowościach takich jak Durrës i Saranda. Albania jest członkiem Organizacji Narodów Zjednoczonych, UNESCO, a od 2020 roku jest kandydatem do Unii Europejskiej.
Demografia
Według najnowszych danych (2023) ludność Albanii wynosi około 2,9 mln osób. Największą grupą etniczną są Albanci (ponad 98 %); mniejszości stanowią m.in. Grecy, Czarnogórcy i Romowie.
Językiem urzędowym jest język albański, którego dwa główne dialekty to Gheg (północny) i Tosk (południowy). Religia w Albanii jest zróżnicowana: najliczniejsi wyznawcy to muzułmanie (sunnici i szyici), a także wyznawcy prawosławia i katolicyzmu.
Kultura
Kultura albańska łączy wpływy południowoeuropejskie, bałkańskie i śródziemnomorskie. Tradycyjna muzyka, np. iso (jeden wokalny) oraz instrumenty takie jak çiftelia, odgrywają ważną rolę w folklorze. Znanym poetą i filozofem XX wieku jest Ismail Qemali. W literaturze i sztuce nowoczesnej wybitnym autorem jest Dritëro Agolli.
Albania słynie także z tradycyjnej kuchni – potrawy takie jak fërgesë, byrek i grillowane mięso (çiftë) cieszą się popularnością zarówno w kraju, jak i wśród turystów.
Sport
Najpopularniejszym sportem w Albanii jest piłka nożna. Reprezentacja narodowa, znana jako "Kuq e Zi", regularnie uczestniczy w eliminacjach do Mistrzostw Europy i Mistrzostw Świata. Najważniejsze kluby to KF Tirana, FK Kukësi i Flamurtari Vlorë.
Patrimonio narodowe
W Albanii znajdują się liczne miejsca wpisane na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, w tym Butrint – starożytne miasto o bogatej historii, oraz Gjirokastër – miasto z charakterystyczną architekturą kamienną.