OCLC
OCLC (ang. Online Computer Library Center) jest międzynarodową, non‑profitową organizacją zrzeszającą biblioteki, instytucje informacyjne i inne podmioty zajmujące się zarządzaniem zasobami bibliotecznymi. Najbardziej rozpoznawalnym produktem OCLC jest WorldCat – globalny, jednocześnie otwarty katalog biblioteczny, w którym znajdują się rekordy opisujące miliony książek, czasopism, nagrań i innych materiałów.
Historia
Organizacja powstała w 1967 roku w Stanach Zjednoczonych pod nazwą Ohio College Library Center (stąd akronim OCLC). W 1971 r. przyjęto obecny angielski tytuł i rozszerzono działalność na skalę międzynarodową. Pierwszy system komputerowy OCLC, WorldCat, uruchomiono w 1971 r. i od tego czasu systematycznie rozbudowywano bazę rekordów oraz zakres oferowanych usług.
Działalność i usługi
OCLC prowadzi szereg projektów i narzędzi, które wspierają pracę bibliotek:
- WorldCat – największy na świecie katalog opisujący zasoby biblioteczne; udostępnia numery OCLC służące jako unikatowe identyfikatory rekordów.
- WorldCat.org – publiczny portal umożliwiający wyszukiwanie i zamawianie materiałów z bibliotek uczestniczących w sieci.
- Interlibrary loan (ILL) – platforma wymiany międzybibliotecznej ułatwiająca wypożyczenia dokumentów spoza lokalnej kolekcji.
- RELIS – system zarządzania repozytoriami cyfrowymi i usługami cyfrowymi.
- WorldShare Management Services – chmurowa platforma do zarządzania systemami bibliotecznymi, w tym integracji rekordów MARC i danych ISBN.
- Konsorcjum badań i rozwoju – projekty współfinansowane przez fundusze rządowe i prywatne, mające na celu innowacje w dziedzinie bibliografii i cyfrowego udostępniania zasobów.
Struktura organizacyjna
OCLC jest zarządzane przez Radę Dyrektorów, której członkowie reprezentują biblioteki akademickie, biblioteki publiczne oraz inne instytucje kultury. Członkostwo w OCLC jest otwarte dla wszystkich podmiotów spełniających określone kryteria jakościowe i techniczne, a opłaty członkowskie są uzależnione od wielkości i rodzaju biblioteki.
Znaczenie dla środowiska bibliotecznego
Dzięki OCLC możliwe jest:
- Ujednolicenie opisów bibliograficznych zgodnie ze standardem MARC, co umożliwia wymianę danych pomiędzy różnymi systemami.
- Śledzenie dostępności materiałów na skalę globalną, co zwiększa efektywność wypożyczeń i redukuje koszty nabywania zbędnych kopii.
- Umożliwienie małym i średnim bibliotekom dostępu do zasobów, które w innym wypadku byłyby poza ich zasięgiem.
- Rozwój usług cyfrowych, w tym digitalizacji, archiwizacji i udostępniania zasobów w formacie elektronicznym.
Krytyka i wyzwania
OCLC nie jest wolne od krytyki. Niektórzy argumentują, że centralizacja danych w jednym systemie może prowadzić do monopolizacji standardów bibliotecznych. Dodatkowo, koszty członkostwa i licencji na korzystanie z niektórych usług mogą być barierą dla najmniejszych bibliotek, szczególnie w krajach rozwijających się.