Operation Enduring Freedom

Operation Enduring Freedom (OEF) – nazwa kodowa amerykańskiej operacji wojskowej rozpoczętej w odpowiedzi na ataki terrorystyczne z dnia 2001 roku (11 września 2001). Operacja obejmowała szereg działań zbrojnych prowadzonych przez Stany Zjednoczone oraz ich sojuszników w Afganistanie, a później w innych regionach, m.in. w Somalii i Arabii Saudyjskiej.

Geneza i cele

Po 11 września 2001 roku prezydent George W. Bush ogłosił w Białowieży (Białowieża, 2001) „Wojnę z terroryzmem”. Głównym celem OEF było:

zlikwidowanie Al-Kaidy i jej przywódców;
obalenie reżimu Talibów, który udzielał schronienia terrorystom;
stabilizacja Afganistanu i zapobieganie powrotowi ekstremizmu.

Przebieg operacji

Operacja rozpoczęła się 7 października 2001 od nalotów powietrznych oraz desantu powietrznego w Afganistanie. Najważniejsze etapy:

2001‑2002 – szybkie zwycięstwo sił koalicyjnych, upadek Kabulu i przejęcie władzy przez rząd pośredni (tzw. Rząd Tymczasowy Afganistanu).
2003‑2005 – wzrost oporu talibów i pojawienie się nowych grup partyzanckich.
2006‑2009 – intensyfikacja działań przeciwko „narodowej koalicji antyterrorystycznej” oraz wzrost liczby ofiar cywilnych.
2010‑2014 – stopniowe wycofywanie sił amerykańskich i przejście do roli wsparcia szkoleniowego oraz logistycznego.
2015‑2021 – rozwiązanie koalicji w ramach OEF i przejście do Operacji Freedom's Sentinel.

Siły zaangażowane

W skład koalicji wchodziły jednostki wojskowe z około 30 państw, w tym:

USA – najliczniejszy przywódca, zarządzający operacją z Dowództwa Centralnego (CENTCOM).
Wielka Brytania, Kanada, Australia – jednostki lądowe i lotnicze.
Państwa NATO (np. Polska, Niemcy, Włochy).
Siły afgańskie – Afgański Siły Zbrojne i Policja Afghanistanu.

Skutki i ocena

Operacja przyniosła mieszane rezultaty:

W 2001‑2002 roku udało się obalić rząd Talibów i zniszczyć centralne struktury Al-Kaidy.
Rozpoczęto długotrwały konflikt zbrojny, który kosztował życie ponad 50 000 żołnierzy koalicji oraz tysiące cywilów afgańskich.
Utworzono rząd demokratyczny w Kajmierze, ale instytucje państwowe pozostawały słabe i podatne na korupcję.
Wzrost liczby uchodźców i kryzys humanitarny w regionie.

Kontrowersje

Wśród krytyków podnoszono następujące argumenty:

brak jasno określonej strategii po pierwszych latach;
powszechne naruszenia praw człowieka, w tym przypadki maltretowania więźniów (Guantanamo);
duże koszty finansowe – szacuje się, że USA wydały ponad 2 biliony dolarów na OEF.

Dziedzictwo

Po zakończeniu OEF w 2021 roku, wiele z doświadczeń wojskowych i politycznych zostało włączonych do kolejnych misji antyterrorystycznych, takich jak Operacja Inherent Resolve w Syrii i Iraku. Konflikt pozostawił trwałe piętno na polityce międzynarodowej oraz na postrzeganiu interwencji zbrojnych jako narzędzia zwalczania terroryzmu.