Palmyra

Palmyra (arab. ‎البتراء‎, łac. Palmyra) – starożytne miasto położone w środkowo‑wschodniej części współczesnej Syrii, nad wschodnią częścią pustyni Syryjskiej. Było ważnym ośrodkiem handlowym, kulturalnym i religijnym w czasach antycznych, a jego ruiny stanowią jeden z najważniejszych zespołów archeologicznych na Bliskim Wschodzie.

Geografia

Miasto leży w odległości około 215 km od Damasku i 180 km od granicy z Irakiem. Położone jest nad wierzchołkiem doliny rzeki Wadi al‑Ajam, co zapewniało dostęp do wody w surowym klimacie pustynnym.

Historia

Palmyra została założona najprawdopodobniej w III wieku p.n.e. przez Arabów i Nabatejczyków. W kolejnych wiekach miasto przechodziło pod panowanie różnych mocarstw:

ok. 64 r. n.e. – przyłączenie do Imperium Rzymskiego po kampanii Trajana;
III–IV w. – rozkwit pod panowaniem rzymskim, budowa świątyni Bel i Baala oraz słynnego Aleksandra‑lustrum;
568 r. – przejęcie przez Bizancjum po upadku zachodniej części Imperium;
634 r. – podbój przez arabskich muzułmanów, włączenie do kalifatu Arabskiego;
XV‑XVI w. – częściowy upadek, miasto stało się zaledwie małą wioską.

W XIX i XX wieczu Palmyra przyciągała uwagę podróżników i archeologów (np. Sir Stanley Marlowe, Gertrude Bell), co doprowadziło do systematycznych wykopalisk i dokumentacji zabytków.

Architektura i najważniejsze zabytki

Do najważniejszych elementów kompleksu należą:

Świątynia Bel – wpisana na listę UNESCO w 1980 r., poświęcona boskiemu opiekunowi miasta;
Świątynia Baal – dedykowana bóstwu płodności i deszczu, z charakterystycznym frontonem w stylu hellenistycznym;
Rzymski teatr – zachowany w znakomitej kondycji, mógł pomieścić do 3 500 widzów;
Colonnade (Kolona Słoneczna) – dwie równoległe aleje kolumnowe otaczające centrum miasta;
Grób Palmiryjczyków – liczne grobowce królewskie z bogato zdobionymi reliefami.

Znaczenie kulturalne

Palmyra była „krzyżowaniem szlaków handlowych” łączących Indie, Persję i Rzym. Miasto stało się symbolem syntezy kultur wschodnich i zachodnich, co odzwierciedlają liczne elementy architektoniczne łączące style hellenistyczny, perski i lokalny.

Współczesny los

W latach 2015–2017 ruiny Palmyry zostały poważnie zniszczone przez IS (Państwo Islamskie), które zniszczyło m.in. Świątynię Bel i fragmenty Kolonady. Dzięki międzynarodowym wysiłkom oraz wsparciu UNESCO rozpoczęto prace renowacyjne, a w 2022 r. część zabytków została ponownie otwarta dla zwiedzających.

Patrimonio UNESCO

Palmyra została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO w 1980 r. pod numerem 277. Decyzja ta podkreśla wyjątkową wartość miasta jako jednego z najlepiej zachowanych przykładów miasta państwowego z okresu hellenistyczno‑rzymskiego.