Papua Nowa Gwinea

Papua Nowa Gwinea (ang. Papua New Guinea) – państwo wyspiarskie położone w południowo‑zachodniej części Oceanu Spokojnego, obejmujące wschodnią część wyspy Nowa Gwinea oraz liczne wysepki przybrzeżne. Graniczy zachodnio z terytorium Indonezji (prowincje Papua i Zachodnia Papua), na południu i wschodzie z Oceanem Spokojnym, a na południowym zachodzie z Australią (przez Cieśninę Torresa).

Geografia

Powierzchnia Papua Nowej Gwinei wynosi 462 840 km², co czyni ją szóstym co do wielkości państwem w Oceanii. Najwyższym szczytem jest Góra Sim (4 884 m n.p.m.) w paśmie Góry Grabatya. Główne rzeki to Sepik, Fly River oraz Mekong (potocznie zwana Ulawun w prowincji). Klimat jest tropikalny, charakteryzuje się wysoką wilgotnością i intensywnymi opadami, szczególnie w rejonie wybrzeża południowego.

Historia

Obszar dzisiejszej Papui Nowej Gwinei zamieszkiwały od tysiącleci liczne ludy zróżnicowanych kultur i języków (ponad 800 języków, co czyni ją najbogatszym językowo miejscem na świecie). Pierwsze znane kontakty z Europejczykami nastąpiły w 1526 roku, kiedy to portugalski żeglarz Jorge de Meneses dotarł do wybrzeża. W XIX wieku wyspa była przedmiotem rywalizacji kolonialnej między Holandią a Wielką Brytanią. W 1884 r. wschodnia część wyspy stała się terytorium niemieckim (Niemieckie Tamar), a po I wojnie światowej przeszła pod administrację brytyjską jako Territory of New Guinea.

W 1949 r. po połączeniu administracji brytyjskiej i australijskiej powstała jednorodna kolonia Papua i Nowej Gwinei. Niepodległość uzyskano 16 września 1975 roku, początkowo jako Papua Nowa Gwinea, później w 1978 r. przyjęto obecną nazwę. Od momentu uzyskania niepodległości kraj boryka się z wyzwaniami politycznymi i gospodarczymi, w tym z konfliktami zbrojnymi w prowincji Papua oraz przestępczością zorganizowaną.

Ustrój polityczny

Papua Nowa Gwinea jest parlamentarną demokracją opartą na konstytucji z 1975 roku. System polityczny to monarchia konstytucyjna – głową państwa jest monarcha brytyjski, reprezentowany w kraju przez gubernatora-generalnego. Władzę wykonawczą sprawuje premier oraz gabinet ministerialny. Parlament składa się z jednej izby – Zgromadzenia Narodowego (memberowie wybierani w wyborach powszechnych na pięcioletnią kadencję).

Gospodarka

Gospodarka Papua Nowej Gwinei jest oparta na surowcach naturalnych. Najważniejsze sektory to:

Górnictwo – wydobycie złota (kopalnia Ok Tedi), miedzi, ropy naftowej i gazu ziemnego.
Rolnictwo – uprawa kawy, kakao, oleju palmowego, manioku i ryżu.
Leśnictwo i przemysł drzewny – eksploatacja lasów tropikalnych.
Turystyka – bogactwo przyrody przyciąga miłośników nurkowania, trekkingu i obserwacji ptaków.

Produkt Krajowy Brutto (PKB) w 2023 r. wyniósł ok. 13,5 mld USD, przy czym PKB per capita plasuje się wśród najniższych w regionie.

Demografia

Ludność wynosi około 9,1 mln mieszkańców (2023 r.). Największe miasta to:

Port Moresby – stolica i największy ośrodek miejski (ok. 400 tys. mieszkańców).
Lae – drugi co do wielkości port i centrum przemysłowe.
Mount Hagen – ważny węzeł komunikacyjny w centralnym regionie.

W kraju funkcjonuje ponad 800 języków, przy czym najpowszechniejszymi językami urzędowymi są Tok Pisin, Hiri Motu oraz angielski. Religia jest zróżnicowana – dominują chrześcijańskie wyznania protestanckie i katolickie, ale wciąż istnieją tradycyjne wierzenia plemiennych społeczności.

Kultura

Kultura papuaska łączy elementy tradycyjne i nowoczesne. Charakterystyczne są:

Tańce i muzyka – np. guria, bęben kundu, oraz pieśni warowne.
Sztuka ludowa – maski, rzeźby z drewna, tkaniny z barwnymi wzorami (m.in. bilum – tradycyjny wianek).
Rytuały przejścia – inicjacje, ceremonie z użyciem barw i dymu.
Gastronomia – potrawy oparte na taro, manioku, rybach i kokosie.

W literaturze i filmie wyraźnie widać wpływy zarówno tradycyjnych opowieści ustnych, jak i współczesnych problemów społecznych, czego przykładem jest film „The Road to El Kabir” (2021) i zbiór opowiadań „Papua Nowe Kowa – Opowiadania”.

Przyroda i środowisko

Papua Nowa Gwinea jest jednym z najbogatszych pod względem biologicznym regionów na świecie. Lasy deszczowe pokrywają ponad 70 % powierzchni kraju i są domem dla:

Unikalnych gatunków ptaków, m.in. ptaków nieśpiewających ptaków rajskich.
Zagrożonych ssaków, takich jak kangury drzewne i dugong.
Rzadkich roślin, w tym ponad 12 000 gatunków drzew i 3 000 rodzajów storczyków.

Główne problemy ekologiczne to wylesianie, wydobycie surowców oraz zmiany klimatyczne, które wpływają na siedliska wysokogórskie i przybrzeżne.