Parallel‑ATA (P‑ATA)
Parallel‑ATA, potocznie nazywany IDE, to standard interfejsu służącego do podłączania dysków twardych, napędów optycznych oraz niektórych kart rozszerzeń do komputera. Standard ten wykorzystuje szeregową (równoległą) transmisję danych na dwudziestu czterech liniach jednocześnie, stąd nazwa Parallel‑ATA. Został opracowany w latach 90. jako rozwinięcie wcześniejszego interfejsu ATA i był dominującym rozwiązaniem w komputerach osobistych aż do wprowadzenia SATA w połowie 2000 roku.
Historia
Standard ATA został po raz pierwszy zaprezentowany w 1986 roku przez firmę Western Digital i Compaq. W 1994 roku powstała wersja Parallel‑ATA (P‑ATA) – znana także jako IDE – która zwiększyła maksymalną przepustowość do 133 MB/s (tryb Ultra DMA 133). Kolejne wersje standardu (ATA‑2, ATA‑3, ATA‑4, ATA‑5) wprowadzały ulepszenia, takie jak obsługa dysków o pojemności do 137 GB, tryby DMA czy interfejs RAID.
Budowa i zasada działania
- Złącze: 40‑pinowe (standardowe) lub 44‑pinowe (zasilanie) złączko, które łączy się z płytą główną za pomocą płaskiego kabla.
- Równoległa magistrala danych: 16‑bitowa magistrala danych, w której wszystkie bity są przesyłane jednocześnie.
- Sygnalizacja sterująca: linie kontrolne (np. RESET, IRQ) umożliwiające komunikację pomiędzy kontrolerem a dyskiem.
- Tryby transferu: P‑ATA obsługuje tryby PIO (Programmed Input/Output) oraz DMA (Direct Memory Access), w tym Ultra DMA o maksymalnej prędkości 133 MB/s.
Zastosowanie
Przez ponad dekadę Parallel‑ATA był najpowszechniej wykorzystywanym interfejsem w:
- stacjonarnych komputerach osobistych i serwerach,
- laptopach (najczęściej w wersji IDE 44‑pinowej),
- napędach CD‑ROM, DVD oraz Blu‑ray,
- urządzeniach przechowujących pamięć masową w zastosowaniach przemysłowych.
Różnice w stosunku do SATA
W połowie lat 2000 SATA (Serial ATA) zaczęło zastępować P‑ATA. Najważniejsze różnice obejmują:
| Cecha | Parallel‑ATA (P‑ATA) | SATA |
|---|---|---|
| Rodzaj transmisji | Równoległa (16‑bitowa) | Szeregowa (1‑bitowa) |
| Prędkość maksymalna | 133 MB/s (Ultra DMA 133) | 6 Gb/s (SATA III) i więcej |
| Kabel | 40/44‑pinowy, szeroki, podatny na zakłócenia | Cienki, złączka typu L‑shaped |
| Liczba podłączonych urządzeń | Dwa (master, slave) na jednym kablu | Jedno na jednym złączu |
| Hot‑swap | Ograniczony (wymaga wyłączenia zasilania) | Pełny hot‑swap |
Obecny status i perspektywy
Mimo, że Parallel‑ATA zostało w dużej mierze wyparte przez SATA, wciąż można spotkać je w:
- starszych systemach wbudowanych,
- specjalistycznym sprzęcie przemysłowym,
- archiwizacjach danych, gdzie zachowanie kompatybilności jest kluczowe.
Nowe produkty konsumenckie niemal całkowicie przeszły na SATA lub jeszcze szybsze interfejsy, takie jak NVMe oparty na magistrali PCIe.