Pizza

Pizza – potrawa pochodząca z Włoch, składająca się z płaskiego, drożdżowego ciasta pokrytego sosem pomidorowym, serami oraz różnorodnymi dodatkami, pieczona w wysokiej temperaturze w piekarniku lub tradycyjnym piekarniku opalanym drewnem. Współcześnie pizza jest jedną z najpopularniejszych potraw na świecie i elementem globalnej kuchni włoskiej.

Historia

Początki pizzy sięgają XVIII wieku w Neapolu, gdzie prosty placek chlebowy z dodatkiem pomidorów, który wówczas był uznawany za warzywo egzotyczne, stał się popularny wśród ludności robotniczej. Pierwsze udokumentowane wzmianki pochodzą z 1848 roku, kiedy to w neapolitańskich drukach pojawiły się przepisy na „pizzaiola”.

W 1889 roku królowa Margherita z wizyty w Neapolu zasugerowała stworzenie pizzy z użyciem barw włoskiej flagi – czerwonego pomidora, białej mozzarelli i zielonej bazylii (bazylia). Tak powstała Pizza Margherita, uznawana za klasyczną odmianę.

Po przybyciu włoskich emigrantów do Stanów Zjednoczonych pod koniec XIX i na początku XX wieku, pizza rozprzestrzeniła się na kontynencie amerykańskim, zdobywając popularność w miastach takich jak Nowy Jork i Chicago. W drugiej połowie XX wieku pizza stała się globalnym fenomenem, a jej warianty powstawały w niemal każdym kraju.

Składniki i przygotowanie

• Ciasto – mąka pszenna (najczęściej typ 00), woda, drożdże, sól, odrobina oliwy z oliwek.
• Sos – najpopularniejszy jest sos pomidorowy z dodatkiem czosnku, oregano (oregano) i bazylii.
• Ser – tradycyjnie mozzarella di bufala lub mozzarella z mleka krowiego.
• Dodatki – od klasycznych (szynka, pieczarki, papryka) po regionalne (skoncentrowane owoce morza, ananas, jalapeño).

Ciasto wyrabia się ręcznie lub przy użyciu miksera, pozostawia do wyrośnięcia na 1‑2 godziny, a następnie formuje w okrągłe placki o średnicy 25‑35 cm. Po nałożeniu sosu i składników pizza jest wkładana do bardzo rozgrzanego pieca (260‑350 °C) i pieczona od 60 do 180 sekund, w zależności od typu pieca.

Rodzaje pizzy

Wyróżnia się liczne style i odmiany, z których najważniejsze to:

• Pizza napoletana – klasyczna neapolitańska, charakteryzująca się miękkim, lekko przypieczonym brzegiem.
• Pizza rzymska – cieńsze ciasto, chrupiące na brzegach.
• Pizza nowojorska – duży, elastyczny placek, podawany często w trójkątnych kawałkach.
• Pizza chicago – głęboki spód (tzw. deep‑dish), przypominający zapiekankę.
• Pizza wegańska – z alternatywnymi serami roślinnymi i warzywnymi dodatkami.
• Pizza Margherita – prosta, klasyczna kombinacja pomidorów, mozzarelli i bazylii.
• Pizza quattro stagioni – podzielona na cztery części, każda z innym dodatkiem (np. szynka, pieczarki, karczochy, oliwki).

Rozpowszechnienie i znaczenie kulturowe

Obecnie pizza jest dostępna w ponad 200 krajach świata. Według danych z 2020 roku globalna sprzedaż pizzy przekracza 150 mld USD rocznie. W wielu kulturach pizza stała się nie tylko posiłkiem, ale i elementem życia społecznego – od spotkań rodzinnych po imprezy sportowe.

W Włoszech istnieje specjalny certyfikat jakości – STG (Denominazione di Origine Controllata) – przyznawany tradycyjnym pizzeriom, które zachowują autentyczną metodę przygotowania.

Współczesne trendy

W ostatnich latach pojawiły się nowe nurty w sztuce przygotowywania pizzy:

• Pizza na cieście bezglutenowym – wykorzystująca mąki ryżową, kukurydzianą lub migdałową.
• Pizza z fermentacją naturalną – ciasto przygotowywane na zakwasie, co nadaje mu charakterystyczny, lekko kwaskowaty smak.
• Pizza fusion – łączenie tradycyjnych smaków z elementami kuchni azjatyckiej, meksykańskiej czy śródziemnomorskiej.

Źródła i dalsza lektura

Więcej informacji można znaleźć w artykułach: Kuchnia włoska, Neapol, Historia gastronomii, Pizza Margherita, Stany Zjednoczone.