Puyi
Puyi (chińskie imię: 溥儀, ur. 1900 w Pekinie, zmarły 1967 w Pekinie) – ostatni cesarz dynastii Qing, panujący pod imieniem Xuantong w latach 1908–1912. Po abdykacji w 1912 roku, po krótkim powrocie na tron jako władca marionetkowego państwa Mandżukuo (1932–1945), spędził ostatnie lata życia jako prywatny obywatel w Chińskiej Republice Ludowej.
Wczesne życie
Urodził się jako syn cesarzowej Guifei i trzeciego cesarza Tongzhi. Po śmierci Tongzhi w 1875 roku, tron dziedziczył Guangxu, a po jego śmierci w 1908 roku, Puyi objął władzę jako jedyny niedojrzały cesarz w historii Qing.
Panowanie jako cesarz (Xuantong)
Rządy Puyi przypadły na okres głębokiego kryzysu politycznego i społecznego w Chinach. W 1911 roku wybuchła rewolucja doktorów, a w 1912 roku przyjęto Deklarację o Republikanizacji, co doprowadziło do abdykacji samotniego cesarza. Po utracie tronu, młody monarcha został trzymany pod stałą obserwacją w Zamku Czerwonej Ściany, zwanym także „Celem”.
Mandżukuo – „król Manchurii”
W 1932 roku, pod presją Japonii, Puyi został przywrócony na tron, tym razem jako władca marionetkowego państwa Mandżukuo. Jego oficjalne imię królewskie brzmiało Kaiser of Manchuria. Rządy w tym okresie charakteryzowały się rozbudowaną propagandą japońską oraz brutalnym systemem przymusowych prac. Po kapitulacji Japonii w 1945 roku, Puyi został zatrzymany przez armię radziecką, a następnie przekazany chińskiemu rządowi.
Życie w Chińskiej Republice Ludowej
W 1950 roku Puyi został zwolniony z więzienia i poddany programowi reedukacyjnemu. Przez kolejne lata pracował jako członek Związku Ludowego oraz autorem autobiografii „Prawdziwe wspomnienia ostatniego cesarza”. Jego transformacja z symbolu feudalizmu w obywatela PRC była często przytaczana jako przykład „rewolucyjnej przemiany”.
Dziedzictwo i kulturowe znaczenie
Puyi jest postacią niezwykle kontrowersyjną. Dla jednych pozostaje ostatnim „smoczym cesarzem”, dla innych – przykładem ofiary i współpracownika agresora. Jego życie zostało uwiecznione w wielu dziełach filmowych, literackich i teatralnych, m.in. w filmie „Ostatni cesarz” (reż. Bernardo Bertolucci), za który zdobył Oscara w kategorii Najlepszy film.