Smyrna

Smyrna – starożytna nazwa miasta położonego nad zachodnim wybrzeżem Azji Mniejszej, które od czasów nowożytnych nosi nazwę Izmir. Było to jedno z najważniejszych ośrodków handlowych i kulturalnych w basenie Morza Egejskiego, odgrywające kluczową rolę w historii Turcji oraz całego regionu.

Etymologia

Nazwa „Smyrna” najprawdopodobniej wywodzi się z języka łacińskiego lub greckiego. W starożytnej literaturze greckiej pojawia się jako Σμύρνη, a według niektórych źródeł nazwa może mieć pochodzenie pregreckie, związane z lokalnym plemieniem Milytiosi.

Historia

Historia Smyrny sięga co najmniej VII wieku p.n.e., kiedy to osada została założona przez osadników z Miletu. W kolejnych wiekach miasto przechodziło pod panowanie różnych potęg:

okres archaiczny i klasyczny – Smyrna stała się członkiem Ligii greckiej, a jej pułap handlowy rozrastał się dzięki portowi i rzemiośle.
okres hellenistyczny – po podboju Aleksandra Wielkiego miasto weszło w skład Królestwa Seleucydów, a później przeszło pod kontrolę Rzymu (od 133 p.n.e.).
okres rzymski – Smyrna uzyskała status „kolonii” (colonia) i cieszyła się rozkwitem architektonicznym; powstały tu m.in. słynny bazar bazylik oraz liczne świątynie.
Bizancjum – po podziale cesarstwa w 395 r. Smyrna stała się częścią Cesarstwa Bizantyjskiego. W X‑XI wieku miasto było ważnym ośrodkiem chrześcijańskim, a w 1084 r. odbyło się tam słynne zjazdowe spotkanie pod przywództwem papieża Grzegorza VII.
imperium osmańskie – w 1425 r. Smyrna została zdobyta przez sułtana Murada II, po czym przekształciła się w ważny port osmański, znany pod nazwą İzmir.
epoka nowożytna – w XIX wieku miasto stało się jednym z najdynamiczniej rozwijających się ośrodków handlowych wschodniej części Morza Śródziemnego. Po I wojnie światowej, w 1922 r., w wyniku wymiany ludności grecko‑tureckiej, większość greckiej ludności opuściła miasto, a nazwa „Smyrna” przestała być używana w mowie potocznej.

Geografia i urbanistyka

Smyrna położona jest na północno-zachodnim wybrzeżu Anatolii, nad Zatoką Egejską. Miasto rozciąga się na stosunkowo płaskiej równinie, otoczonej wzgórzami: Górą Kultową (Kadifekale) i Górą Belvedere, które w starożytności pełniły funkcje obronne.

W okresie hellenistycznym i rzymskim miasto było ułożone według typowego planu greckiego – z agorą centralną, katedrą (templem) poświęconą bogowi Apollo i rozległymi murami obronnymi. Zachowały się fragmenty starożytnych murów oraz mozaik, które dziś są częścią muzeum Muzeum Archeologicznego w Izmirze.

Kultura i dziedzictwo

Smyrna była znana z licznych szkół filozoficznych i artystycznych. W starożytności miasto doczekało się zasługi wielkiego poety i retora Heraklesa Hermesa. W średniowieczu, pod panowaniem bizantyjskim, rozwinęły się tu klasztory i szpitale, a w czasach osmańskich miasto stało się ośrodkiem rzemiosła tkanin i wyrobu ceramiki.

W XIX wiec i na przełomie XX wieków Smyrna była miejscem spotkań greckich i żydowskich intelektualistów, co widać w dziełach takich jak powieść Pożegnanie ze Smyrną autorstwa Mikaela Enko.

Współczesność

Dziś nazwa „Smyrna” występuje przede wszystkim w kontekście historycznym i archeologicznym. Obszar starożytnego miasta stanowi jedną z najważniejszych atrakcji turystycznych Izmiru. Co roku przyciąga tysiące turystów zwiedzających ruiny, muzea i renesansowe dzielnice, takie jak Kemeraltı.