Ultra Low Emission Zone (ULEZ)
Ultra Low Emission Zone (ULEZ) – to obszar miejski, w którym obowiązują bardzo surowe limity emisji zanieczyszczeń pochodzących z pojazdów silnikowych. Wjazd pojazdów nie spełniających wymogów jest zazwyczaj płatny lub całkowicie zakazany. System ten jest rozwinięciem koncepcji strefy niskiej emisji i ma na celu znaczną poprawę jakości powietrza w centrach miast oraz redukcję emisji gazów cieplarnianych.
Historia i rozwój
Pierwsze inicjatywy ograniczające emisję w centrach miast pojawiły się w Europie w latach 1990‑2000. Koncepcja ULEZ wyłoniła się w wyniku rosnącej świadomości dotyczącej zanieczyszczenia powietrza i potrzeby spełnienia coraz bardziej restrykcyjnych norm emisji, takich jak Euro 6. Pierwszą strefą tego typu w jej najostrzejszej formie była London w 2019 roku, gdzie wprowadzono opłatę za wjazd pojazdom emitującym ponad 40 mg/km tlenków azotu (NOx) i 20 mg/km cząstek stałych (PM).
Podstawowe zasady funkcjonowania
- Granice strefy – wyznaczane są zazwyczaj na mapie miasta i objęcia obejmują centralne dzielnice oraz najważniejsze trasy komunikacyjne.
- Limity emisji – pojazdy muszą spełniać określone normy Euro (np. Euro 6 dla silników benzynowych i Euro 6d‑Temp dla silników wysokoprężnych) lub emisje NOx oraz PM nie mogą przekraczać ustalonych progów.
- Opłaty – w przypadku nieprzestrzegania norm, kierowcy płacą dzienną opłatę (np. £12 w Londynie) przy wjeździe do strefy.
- Systemy monitoringu – instalowane są kamery ANPR (Automatic Number Plate Recognition), które odczytują tablice rejestracyjne i sprawdzają status pojazdu w bazie danych.
- Wyjątki – uprawnione są pojazdy elektryczne, hybrydowe o niskich emisjach oraz pojazdy służb ratunkowych.
Przykłady wdrożeń
Wielka Brytania
W Londynie ULEZ został uruchomiony w kwietniu 2021 roku, obejmując pierwotnie centralny obszar o powierzchni 21 km², a później został rozszerzony na całe miasto. W Birmingham i Manchesterze również trwają projekty ULEZ.
Niemcy
W Niemczech konsekwentnie rozwijane są strefy ekologiczne (Umweltzonen), które od 2020 roku przeszły w ramach ULEZ, wprowadzając limity emisji Euro 6 oraz zakaz wjazdu starszych pojazdów spalinowych do centrów miast, np. w Berlinie i Monachium.
Francja
Program Crit'Air w Paryżu od 2021 roku działa jako ULEZ, przydzielając etykiety emisji (od 0 do 5) i ograniczając wjazd pojazdom z wysokim poziomem emisji, zwłaszcza w tzw. Zone à Faibles Émissions (ZFE).
Holandia
W Amsterdamie oraz Utrachcie od 2023 roku obowiązuje Zero Emission Zone, czyli najostrzejsza forma ULEZ, w której dopuszczone są wyłącznie pojazdy elektryczne oraz hybrydowe spełniające limity Euro 6d.
Wpływ na środowisko i zdrowie publiczne
Analizy przeprowadzone po wprowadzeniu ULEZ wskazują na znaczące spadki emisji:
- Redukcję tlenków azotu (NOx) o 30‑50 % w zależności od miasta.
- Obniżenie poziomu cząstek stałych (PM2,5) o 20‑40 %.
- Poprawę jakości życia mieszkańców, w szczególności zmniejszenie liczby hospitalizacji z powodu chorób układu oddechowego.
Kontrowersje i krytyka
ULEZ budzi również wątpliwości, m.in.:
- Wpływ na niskobudżetowych kierowców – opłaty mogą stanowić istotne obciążenie finansowe dla osób posiadających starsze samochody.
- Skuteczność w miastach o słabym transporcie publicznym – brak alternatywnych środków komunikacji ogranicza korzyści z ULEZ.
- Przesunięcie emisji – niektóre badania wskazują na przenoszenie zanieczyszczeń poza granice strefy.
Perspektywy rozwoju
W miarę rosnącej presji na politykę klimatyczną Unii Europejskiej oraz przyjęcia celów Zielonej Umowy (European Green Deal), ULEZ będą prawdopodobnie wprowadzane w kolejnych miastach Europy i poza nią. Plany obejmują:
- Rozszerzenie istniejących stref o kolejne dzielnice i przedmieścia.
- Integrację ULEZ z systemami elektromobilności, w tym rozwój sieci ładowania.
- Wprowadzenie dynamicznych opłat zależnych od natężenia ruchu i aktualnych poziomów zanieczyszczeń.
Powiązane pojęcia
Więcej informacji znajdziesz w następujących artykułach: