Wojna pelikijska
Wojna pelikijska (gr. Πελοποννησιακός Πόλεμος), znana także jako Wojna peloponeska, była długotrwałym konfliktem zbrojnym pomiędzy koalicją miast‑państw pod przywództwem Sparty a ligą Aten oraz ich sojuszników. Trwała od 431 do 404 p.n.e. i jest uważana za jedną z najważniejszych wojen w historii Starożytnej Grecji.
Przyczyny konfliktu
Główne przyczyny wybuchu wojny można podzielić na trzy grupy:
- Rivalizacja polityczna i militarna – Sparta i Ateny rywalizowały o dominację w Grecji kontynentalnej oraz na morzu.
- Interesy gospodarcze – Ateny, będąc potęgą morską, kontrolowały łańcuch handlowy Morza Egejskiego, co kolidowało z prasłowiami interesami spartańskimi.
- Spory sojusznicze – napięcia wśród członków Ligi Delijskiej oraz Ligi Peloponeskiej doprowadziły do eskalacji konfliktu.
Przebieg wojny
Faza pierwsza (431–421 p.n.e.) – wojna archidamijska
Rozpoczęła się od najazdu spartańskich hoplitów pod dowództwem Arkadii na granicę ateńską. Ateny zastosowały strategię obrony miast‑państw oraz ataki morskie, prowadzone przez admirała Peryklesa. Ten okres zakończył się traktatem pokojowym z Kallias w 421 p.n.e.
Faza druga (421–413 p.n.e.) – wojna pokojowa
Pomimo formalnego pokoju, walki toczyły się pod płaszczykiem prowokacji i małych starć. Najważniejsze wydarzenia to:
- wojny w Sycylii, w których Syrakuzy i Kartagina zaangażowały się po obu stronach,
- burza w Nikopolis,
- powstanie w Klerosie przeciwko oligarchicznej oligarchii w Atenach.
Faza trzecia (413–404 p.n.e.) – wojna sycylijska i upad Aten
Kluczowym punktem była katastrofalna wyprawa ateńska pod dowództwem Alkibiadesa, zakończona w 413 p.n.e. pod Syrakuzami. Po powrocie Alkibiades zmienił stronę, a Sparta, wspierana przez Persję, zdobyła przewagę morską przy pomocy Mormylona. Ostatecznie Ateny poddano w 404 p.n.e. po oblężeniu miasta.
Skutki i znaczenie
- Polityczne – upadek demokratycznych rządów w Atenach i przejściowy powrót do oligarchii, a później przywrócenie demokracji po kryzysie kulturowym w 403 p.n.e.
- Militarne – osłabienie zarówno Sparty, jak i Aten, co otworzyło drogę do ekspansji Macedonii pod rządami Filipa II i później Aleksandra Wielkiego.
- Kulturowe – utrwalenie konfliktu w dziele Tukidydesa „Historia wojny peloponeskiej”, które stało się klasycznym źródłem badań nad historią, polityką i strategią.
Źródła i literatura
Głównym źródłem starożytnym jest Tukidyd, którego dzieło opisuje wydarzenia w sposób krytyczny i analityczny. Dodatkowo, relacje Szenona i Plutarcha dostarczają dodatkowych perspektyw.