Gottfried Wilhelm Leibniz

Gottfried Wilhelm Leibniz (25 lipca 1646 r. – 14 listopada 1716 r.) – wybitny niemiecki filozof, logik, matematyk, fizyk, prawnik i dyplomata, współtwórca rachunku różniczkowego i całkowego oraz jeden z najważniejszych przedstawicieli racjonalizmu. Jego prace wywarły ogromny wpływ na rozwój matematyki, filozofii, logiki i informatyki.

Życiorys

Wczesne lata

Leibniz urodził się w Lipsku, wówczas stolicy elektoratu Saksonii. Jego ojciec, Johann Leibniz, był prawdopodobnie lekarzem, a matka, Catharina Junker, pochodziła z rodziny szlacheckiej.

Edukacja

W wieku 14 lat rozpoczął studia na Uniwersytecie w Lipsku, gdzie początkowo studiował prawo, a później także filozofię i matematykę. W trakcie studiów zetknął się z pracami Johna Descartesa i Newtona, co ukształtowało jego późniejsze poglądy.

Kariera dyplomatyczna

Po ukończeniu studiów Leibniz podjął pracę w administracji dworu elektorów Saksonii, a później w Hanowerze i Prusach. Był sekretarzem królewskim Elektora Jana Olbrachta oraz doradcą w sądownictwie i w finansach państwowych.

Działalność naukowa

Rachunek różniczkowy i całkowy

W latach 1675‑1676 Leibniz opracował niezależnie od Isaaca Newtona nowy system rachunku różniczkowego i całkowego. Jego notacja dx oraz znak całki ∫ (pochodzący od łacińskiego słowa summa) zrewolucjonizowała matematykę i do dziś jest podstawą nowoczesnego rachunku różniczkowego.

Logika i teoria informacji

Leibniz jest autorem koncepcji monad oraz idei characteristica universalis – uniwersalnego języka symbolicznego, który miałby umożliwić rozwiązywanie wszelkich problemów logicznych i matematycznych. Jego prace inspirują współczesną sztuczną inteligencję i teorię automatów.

Filozofia

W filozofii Leibniz przedstawił doktrynę optimii („najlepszy z możliwych światów”) i rozwinął pojęcie przyczynowości. Jego system łączył racjonalizm z elementami empiryzmu, a także podkreślał znaczenie harmonii i jedności w strukturze rzeczywistości.

Dziedzictwo

Leibniz pozostawił po sobie bogatą spuściznę: ponad 40 000 listów, setki traktatów, notatki i komentarze. Jego koncepcje przyczyniły się do rozwoju matematyki, logiki, filozofii, a także do powstania komputerów. W XIX wieku jego prace stały się inspiracją dla powstania logiki formalnej oraz teorii zbiorów.

Współczesne uznanie

W 1995 r. UNESCO ustanowiło Międzynarodowy Dzień Leibniza obchodzony 1 października, a liczne uczelnie i instytuty noszą jego imię, m.in. Uniwersytet w Hanowerze oraz Instytut Filozofii w Kopenhadze.

Bibliografia

• G. W. Leibniz, Nova Methodus pro Maximis et Minimis, 1684.
• G. W. Leibniz, Monadologia, 1714.
• H. S. Jevons, Leibniz: The Pioneering Mathematician, 1875.
• M. C. S. Parker, Leibniz’s Philosophy of Logic, 2001.

Linki wewnętrzne

Powiązane artykuły: racjonalizm, logika formalna, monada, analiza matematyczna, sztuczna inteligencja, historia nauki.