Panteon

Panteon (z greckiego pantheion „świątynia wszystkich bogów”) to termin używany w kilku pokrewnych, lecz odrębnych znaczeniach: jako określenie struktury architektonicznej, jako nazwa budowli upamiętniających wybitne osobistości oraz jako pojęcie opisujące zbiór bóstw w religiach politeistycznych.

Etymologia

Słowo pochodzi od greckich słów pan („wszystko”) oraz theos („bóg”). Pierwsze użycie w języku łacińskim odnosi się do rzymskiej budowli poświęconej wszystkim bogom.

Historia i architektura

Najbardziej znanym przykładem architektonicznym jest Pantheon w Rzymie, zbudowany za panowania cesarza Hadriana w II wieku n.e. Budowla charakteryzuje się:

rotundą kopułą o średnicy 43,3 m, będącą jedną z największych nieżelbetowych kopuł w historii
portykiem z kolumnami doryckimi, prowadzącym do owalnej nawy
wnętrzem o jednorodnym, ośrodowym oświetleniu dzięki otworowi (okno oculus) w szczycie kopuły

Budowla stała się kanwą dla licznych kopii i inspiracji w okresie renesansu, baroku oraz neoklasycyzmu. W Polsce najważniejszym przykładem jest Panteon w Warszawie (1824 r.), zaś w Francji – Panteon w Paryżu, przekształcony w XIX wieku w mauzoleum narodowe.

Panteon jako grupa bóstw

W kontekście religijnym panteon to zbiór wszystkich bogów czczonych w danej kulturze lub religii. Przykłady:

panteon grecki – Zeus, Atena, Apollo i inni
panteon rzymski – Jowisz, Juno, Mars
panteon egipski – Ra, Izyda, Ozyrys
panteon słowiański – Perun, Weles, Mokosz

W mitologii panteon odgrywa istotną rolę w tworzeniu kosmologii i wyjaśnianiu zjawisk przyrodniczych.

Panteon jako mauzoleum

W XIX wieku francuska rewolucja przyczyniła się do przekształcenia Panteonu w Paryżu w miejsce pochówku wybitnych obywateli: Victor Hugo, Maria Skłodowska-Curie, Émile Zola i inni. Model ten został przyjęty w wielu krajach, np. w Polsce – Panteon w Warszawie.

Współczesne znaczenie i użycia